Większość z nas postrzega je jako wstydliwy element miejskiej infrastruktury, niemalże „żywy odpad”. Tymczasem nowy raport Fundacji Mushika rzuca zupełnie nowe światło na szczury wolno żyjące. Okazuje się, że te odrzucone przez społeczeństwo gryzonie są jedynymi z najinteligentniejszych i społecznych zwierząt, z jakimi dzielimy codzienność. Czas obalić mity i sprawdzić, co nauka mówi o naszych niepozornych sąsiadach.
Mówiąc o ochronie zwierząt w mieście, chętnie wspominamy o jeżach, ptakach oraz kotach wolno żyjących. Szczury zostają pominięte, nie edukujemy o ich biologii i roli w ekosystemie, a wręcz normalizujemy „deratyzację” i ich cierpienia, gdy zostają ofiarami ogólnodostępnych lepów na gryzonie. Te „szkodniki” okazują się jednak niezwykle inteligentnymi i wrażliwymi istotami, które przystosowały się do życia obok nas lepiej niż nie jeden pupil.
Czy szczury są inteligentne?
Inteligencja szczurów to nie tylko laboratoryjne legendy. Ich zdolności poznawcze w terenie zadziwiają naukowców! Szczury bezbłędnie zapamiętują skomplikowane układy sieci kanałów i piwnic, tworząc swojego rodzaju mapy w głowie. Duża dokładność i praktyczne zapamiętywanie sprawia, że łatwo odnajdują źródła pożywiania oraz kryjówki, skutecznie unikając zagrożeń nawet po tygodniach nieobecności.
Co więcej, szczury wykazują umiejętność tzw. społecznego uczenia się. Obserwują się wzajemnie i wyciągają natychmiastowe wnioski. Jeśli jeden z nich zatruje się jakimś nowym pokarmem, reszta od razu unika niebezpiecznej substancji. Ich czujność jest godna podziwu. Próbując nowych rzeczy, najpierw testują niewielkie dawki, aby sprawdzić reakcję organizmu. Dzięki takiej taktyce są niezwykle trudnym przeciwnikiem w walce o przestrzeń miejską.
Życie społeczne szczurów: empatię mają we krwi
Szczury tworzą niezwykle dobrze zorganizowane grupy społeczne, które ze sobą współpracują, mają ustaloną hierarchię i wyraźny podział ról. Najbardziej zaskakuje jednak fakt, że gryzonie te są zdolne do empatii i altruizmu.
Obserwacje naukowców potwierdzają sytuację ratowania uwięzionych towarzyszy z zagrożenia, narażając siebie oraz nie uzyskując za to żadnych korzyści. Samice szczurów są niezwykle ze sobą zżyte, współpracując ze sobą w odchowie młodych. Tworzą wspólne gniazda przypominające „żłobki”, gdzie karmią i pielęgnują młode należące także do innych matek. To zjawisko jest rzadkością wśród gryzoni! Co więcej, w szczurzej społeczności agresja nie popłaca – osobniki nadmiernie brutalne zostają wykluczone i izolowane przez resztę grupy.
Mit o „brudnym szczurze”
Czy szczury są brudne? Niestety obraz szczura jako symbol brudu i dżumy jest głęboko zakorzeniony w naszym społeczeństwie. Wizja ta jednak często mija się z prawdą. Historia dżumy pokazuje, że kluczową rolę w epidemiach odgrywały nie szczury, a pchły oraz fatalne warunki sanitarne miast. Współczesne miasta dysponują systemami higieny, dalekimi od tamtych czasów, co ogranicza ryzyko występowania chorób.
Co więcej, szczury to pożyteczni „czyściciele”, zjadając pozostawione przez nas odpadki, które w przeciwnym razie zalegałyby w śmieciach, przyciągając poważniejsze szkodniki. Szczury z jednej strony nieświadomie uczestniczą w sprzątaniu miasta, a z drugiej są swojego rodzaju lustrem pokazującym problem z zabezpieczaniem odpadów. Ponadto szczury to czyściochy – myją się częściej niż koty!
Dlaczego szczury są wszędzie? Niezwykła sprawność i adaptacja
Antarktyda jest jedynym miejscem wolnym od szczurów. Tak ogromny sukces ewolucyjny zapewniła im… uniwersalność. Gryzonie te z łatwością wspinają się po pionowych powierzchniach, skaczą na odległość 2 metrów oraz przeciskają się przez szczeliny wielkości dwuzłotowej monety.
Szczury są wszechstronnymi wszystkożercami, zjadając niejadalne dla innych organizmów resztki. Sposób ich odżywiania ściśle zależy od otoczenia – w pobliżu restauracji wybierają dietę wysokobiałkową, a w dzielnicach mieszkalnych warzywa i owoce. Ta plastyczność sprawia, że w mieście nie istnieje praktycznie żadna przestrzeń niedostępna dla szczurów.
Status prawny i etyka – bezsensowna walka obarczona wielkim cierpieniem
Zgodnie z polskim prawem wszystkie zwierzęta kręgowe są istotami czującymi, zdolnymi od odczuwania bólu i cierpienia, w tym szczury. Zabijanie tych gryzoni z powodów sanitarnych jest dozwolone, jednak powinno odbywać się w sposób humanitarny.
Niestety procedery te nie są często kontrolowane odgórnie i często nie spełniają kryteriów wolności od cierpienia. Łatwo dostępne lepy klejowe są tego najlepszym przykładem. Uwięzione zwierzęta giną w bólu, wycieńczeniu i odwodnieniu.
Raport fundacji Mushika podkreśla, że skuteczna deratyzacja to przede wszystkim profilaktyka i edukacja. Humanitarne pozbywanie się szczurów z otoczenia jest możliwe, co więcej pierwsze domy w Polsce zostały zgłoszone do pierwszych działań w tym zakresie. Zamiast masowego stosowania trutek, które zatruwają również inne zwierzęta, w tym naszych domowych pupili, kluczowe jest uszczelnianie budynków i odpowiednia gospodarka odpadami.
Szczury w mieście są nieodłącznym elementem, który możemy zaakcentować jako fakt posiadania „trudnych sąsiadów”, z którym trzeba negocjować przestrzeń. Nie musi on być naszym wrogiem, a edukacja i zrozumienie ich roli w naturze i inteligencji to pierwszy krok do budowania etycznego i nowoczesnego miasta.
Źródło:
Fundacja Musika. „Nieznani mieszkańcy miasta. Raport o szczurach wolno żyjących”.
