Ponad 5 mld zwróconych opakowań i 65,5 tys. punktów zbiórki w całym kraju – to bilans pierwszego roku funkcjonowania powszechnego systemu kaucyjnego. To właśnie dzięki niemu w parkach, lasach i na osiedlach widzimy coraz mniej porzuconych puszek i butelek. – Rozwiązanie to znacząco zwiększyło poziom zbiórki opakowań po napojach, wspierając recykling i przybliżając Polskę do realizacji unijnych celów środowiskowych – podało MKiŚ. Resort pracuje nad kolejnymi zmianami mającymi zwiększyć wygodę konsumentów oraz objąć zbiórką szklane butelki po alkoholu, tzw. „małpki”.
Z okazji roku od wejścia w życie systemu kaucyjnego w MKiŚ odbyła się ważna konferencja.
Szybki rozwój systemu kaucyjnego
Dane z ostatnich miesięcy pokazują, że Polacy rozumieją ideę systemu kaucyjnego i aktywnie z niego korzystają. Plastikowe butelki i puszki w dużej mierze zniknęły z naszych ulic, parków, lasów i jezior. Potwierdza to test przeprowadzony przez wolontariuszy akcji Czysta Odra, który wykazał, że podczas ostatniej akcji sprzątania, w porównaniu z ubiegłym rokiem, zebrano o 80% mniej puszek aluminiowych po napojach i aż o 90% mniej butelek PET
– mówiła ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska podczas konferencji nt. systemu kaucyjnego w MKiŚ.
W zaledwie rok system kaucyjny stał się jednym z najważniejszych projektów prośrodowiskowych w Polsce. Rozwój sieci zbiórki bezpośrednio przekłada się na codzienną wygodę konsumentów. W całym kraju działa już 65,5 tys. punktów zwrotu, w których odebrano łącznie 5 mld opakowań. Najpopularniejszym rozwiązaniem okazały się automaty kaucyjne: odpowiadają one aż za 90% wszystkich zwrotów i są dostępne w 23,5 tys. lokalizacji. Dodatkowo, poza tradycyjną siecią handlową, utworzono niemal 750 dedykowanych punktów zbiórki.
Siłą systemu jest ogromne zaangażowanie lokalnego handlu. Choć ustawowy obowiązek zbiórki dotyczy wyłącznie większych sklepów o powierzchni powyżej 200 m kw., aż 31 tys. mniejszych placówek dołączyło do programu dobrowolnie. Stanowią one obecnie 47% wszystkich punktów zwrotu w kraju.
Oszczędność i czystsze środowisko
Wdrożenie systemu kaucyjnego jest odpowiedzią na wymóg osiągnięcia przez Polskę unijnego celu selektywnej zbiórki butelek z tworzyw sztucznych na poziomie 90% do 2029 r. Dotychczasowy model oparty na selektywnej zbiórce odpadów komunalnych pozwalał odzyskiwać jedynie około 40% takich opakowań. Skuteczna zbiórka pozwala uniknąć wysokich kosztów związanych z niewypełnieniem tych zobowiązań przez państwo.
Korzyści z systemu kaucyjnego widoczne są nie tylko w statystykach, ale także w przestrzeni publicznej. Puszki i butelki, które jeszcze niedawno często zalegały wokół osiedlowych ławek, w parkach, lasach czy na plażach, dziś znacznie częściej wracają do obiegu za pośrednictwem punktów zwrotu i recyklomatów. Potwierdzają to dane z cyklicznych akcji sprzątania, wskazujące na wyraźny spadek liczby odpadów objętych kaucją.
Wśród opakowań nadal znajdowanych w środowisku dominują te wprowadzone do obrotu przed uruchomieniem systemu kaucyjnego, a także tzw. „małpki”, czyli małe szklane butelki po alkoholu.
Kaucja nieodebrana
Operatorzy systemu kaucyjnego działają na zasadzie not for profit, co oznacza, że środki zgromadzone w systemie nie mogą być wypłacane właścicielom w formie zysku. Dotyczy to również nieodebranej kaucji. Środki te są w całości przeznaczane na pokrycie kosztów obsługi i funkcjonowania systemu, w tym:
- logistyki: transportu, sortowania, zliczania, magazynowania oraz przekazywania surowców do recyklingu;
- infrastruktury IT: utrzymania systemów rozliczeniowych i obsługi automatów kaucyjnych;
- wynagrodzenia dla sklepów (handling fee): opłaty wypłacanej placówkom handlowym za prowadzenie punktów zwrotu.
Operatorzy i wprowadzający produkty na rynek mają interes w tym, aby zbierać jak najwięcej opakowań. Jeśli nie osiągną wymaganego poziomu zbiórki, będą solidarnie ponosić koszty opłaty produktowej. To silnie motywuje do zwiększania efektywności systemu kaucyjnego. W kolejnych latach, wraz ze wzrostem poziomu zbiórki, znaczenie niezwróconej kaucji będzie stopniowo malało
– mówiła wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska podczas konferencji poświęconej systemowi kaucyjnemu w MKiŚ.
Co dalej?
Rozwój systemu kaucyjnego to nie tylko rozbudowa sieci punktów zbiórki, ale także stałe udoskonalanie rozwiązań z myślą o wygodzie konsumentów. Planowane zmiany legislacyjne wydłużą okres ważności bonów wydawanych przez automaty kaucyjne z 30 do 90 dni. Już sama zapowiedź tych zmian skłoniła część sieci handlowych do dobrowolnego wydłużenia czasu realizacji bonów.
Kolejnym ważnym etapem rozwoju systemu będzie objęcie nim małych szklanych butelek po alkoholu, czyli tzw. „małpek”. Sukces systemu w ograniczaniu liczby porzuconych puszek i butelek z tworzyw sztucznych uwidocznił skalę problemu, jaki w przestrzeni publicznej nadal stanowią niewielkie opakowania szklane. Wprowadzenie tego rozwiązania będzie wymagało przyjęcia odrębnych przepisów oraz odpowiedniego okresu dostosowawczego (vacatio legis), który pozwoli producentom, sklepom i operatorom przygotować infrastrukturę do nowych wymogów w sposób sprawny i bezpieczny dla uczestników rynku.
Źródło: gov.pl
