Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych oraz ustawy o systemie handlu uprawnieniami do emisji. Projekt został przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Wdraża unijne rozporządzenie do polskiego prawa. Nowe przepisy wprowadzają tzw. mechanizm granicznej opłaty węglowej CBAM. Ma to na celu ochronę konkurencyjności polskiego i europejskiego przemysłu oraz wsparcie transformacji klimatycznej. Co to oznacza dla polskich przedsiębiorców? Jakie są cele CBAM?
Czym jest CBAM?
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) jest uzupełnieniem europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). Wprowadza do polskiego prawa mechanizm wyrównywania kosztów emisji dwutlenku węgla między producentami w UE a importerami spoza Wspólnoty.
Graniczna opłata węglowa będzie dotyczyć wybranych towarów przemysłowych sprowadzanych na teren Unii Europejskiej. Na początku obejmie takie produkty jak: cement, energia elektryczna, nawozy, żeliwo, stal, aluminium, wodór. W przyszłości lista towarów ma być rozszerzona.
Importerzy będą zobowiązani do raportowania emisji gazów cieplarnianych i ponoszenia kosztów odpowiednich certyfikatów CBAM. Mechanizm ma wyrównać warunki między producentami działającymi w Unii Europejskiej, którzy ponoszą koszty emisji dwutlenku węgla, a firmami spoza UE, które takich kosztów nie mają.
Projekt ustawy zakłada również ustanowienie krajowych organów do realizacji CBAM oraz finansowanie Centrum Analiz Klimatyczno-Energetycznych, które ma wspierać państwową administrację w realizacji polityki klimatycznej.
Kiedy nowelizacja ustawy wejdzie w życie?
Zgodnie z decyzją Komisji Europejskiej i harmonogramem wdrażania CBAM, do końca 2025 r. obowiązuje okres przejściowy. Oznacza to, że w tym czasie importerzy składają jedynie kwartalne raporty dotyczące emisji, bez konieczności ponoszenia opłat.
System zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. Od nowego roku importerzy będą zobowiązani do corocznego raportowania ilości sprowadzonych towarów i emisji gazów cieplarnianych oraz do zakupu certyfikatów CBAM odpowiadających wielkości emisji.
Jakie są cele CBAM?
CBAM ma na celu eliminację nierównowagi kosztów związanych z polityką klimatyczną. Przedsiębiorstwa w Unii ponoszą opłaty za emisję gazów w ramach systemu EU ETS, podczas gdy producenci z innych państw dotychczas takich kosztów nie mieli. Nowy mechanizm ma zlikwidować tę przewagę konkurencyjną.
– Mechanizm CBAM pozwoli na poprawę sytuacji unijnych producentów przemysłowych, np. producentów stali w Polsce. Wprowadzenie CBAM zniweluje nierównowagę kosztów polityki klimatycznej, które dziś firmy z Europy muszą ponosić. Już pracujemy nad poszerzaniem tej formy ochrony unijnych rynków – podkreślił w sejmie wiceminister klimatu i środowiska Krzysztof Bolesta.
CBAM ma przede wszystkim przeciwdziałać tzw. „ucieczce emisji”, czyli przenoszeniu wysokoemisyjnej produkcji poza Unię Europejską, jednocześnie ograniczając napływ tańszych, bardziej emisyjnych towarów.
CBAM – wsparcie dla polskiego przemysłu oraz klimatu?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska zaznacza, że CBAM ma przynieść korzyści dla przedsiębiorców z Polski oraz z całej Unii Europejskiej. Nowy system wyrówna warunki konkurencji, zachęcając jednocześnie producentów spoza UE do ograniczania emisji. Ponadto wdrożenie tego rozwiązania umożliwi utrzymanie istniejących i powstanie nowych miejsc pracy w przemyśle.
Kolejnym celem CBAM jest zatrzymanie zjawiska przenoszenia wysokoemisyjnej produkcji do krajów o niższych standardach środowiskowych oraz ograniczenie importu produktów o wysokim śladzie węglowym.
Wprowadzenie mechanizmu CBAM w Polsce wpisuje się w pakiet działań Unii Europejskiej na rzecz neutralności klimatycznej do 2050 r. oraz w strategię sprawiedliwej transformacji przemysłu w kierunku gospodarki niskoemisyjnej.
Źródło: Ministerstwo Klimatu i Środowiska
