Mundial kojarzy się z wielkimi emocjami, spektakularnymi bramkami i sportową rywalizacją na najwyższym poziomie. Tymczasem naukowcy zwracają uwagę na mniej oczywiste zagrożenia – smog i zanieczyszczenie powietrza, które mogą obniżać wydolność zawodników, spowalniać tempo gry i wpływać na przebieg spotkań.
Badania prowadzone w Europie i Azji wskazują, że jakość powietrza może stać się jednym z istotnych czynników podczas mistrzostw świata rozgrywanych w Ameryce Północnej.
Nie tylko talent i taktyka. Na mundial może wpłynąć także jakość powietrza
Przez lata dyskusje wokół wielkich turniejów piłkarskich koncentrowały się przede wszystkim na przygotowaniu drużyn, formie zawodników czy warunkach atmosferycznych. Coraz częściej do tej listy dopisywany jest jednak kolejny czynnik – jakość powietrza.
Tegoroczny mundial rozgrywany jest w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Meksyku. Część miast-gospodarzy znajduje się w regionach, gdzie latem występuje tzw. smog fotochemiczny, powstający pod wpływem wysokich temperatur, intensywnego nasłonecznienia oraz zanieczyszczeń emitowanych przez transport drogowy. Szczególnie narażone są takie metropolie jak Meksyk, Monterrey, Guadalajara czy Los Angeles.
Eksperci podkreślają, że zawodowi sportowcy podczas wysiłku oddychają znacznie intensywniej niż przeciętna osoba. Oznacza to, że do ich organizmów trafia więcej zanieczyszczeń, które mogą wpływać zarówno na wydolność fizyczną, jak i koncentrację.
Smog fotochemiczny – niewidzialny przeciwnik piłkarzy
W przeciwieństwie do dobrze znanego w Polsce smogu zimowego, związanego głównie z sezonem grzewczym, smog fotochemiczny pojawia się przede wszystkim latem. Powstaje w wyniku reakcji chemicznych zachodzących między składnikami spalin samochodowych a promieniowaniem słonecznym.
Jednym z jego najgroźniejszych składników jest ozon przyziemny, który może podrażniać drogi oddechowe, ograniczać wydolność organizmu i utrudniać regenerację po wysiłku. Dla sportowców oznacza to większe obciążenie układu oddechowego i krążenia podczas meczu.
Naukowcy zwracają uwagę, że połączenie wysokiej temperatury, wilgotności oraz zanieczyszczonego powietrza może tworzyć szczególnie niekorzystne warunki dla zawodników. W takich sytuacjach organizm szybciej się męczy, a utrzymanie wysokiej intensywności gry staje się trudniejsze.
Badania z Polski pokazują wyraźną zależność
Temat wpływu zanieczyszczeń powietrza na sport nie jest nowy. Jedne z ciekawszych analiz przeprowadzili naukowcy związani z Akademią Wychowania Fizycznego we Wrocławiu.
Badacze przeanalizowali aktywność setek zawodników występujących w polskiej Ekstraklasie. Dane dotyczące przebiegniętego dystansu i liczby szybkich biegów zestawiono z informacjami o jakości powietrza w różnych regionach kraju. Wyniki pokazały, że piłkarze występujący na terenach o większym zanieczyszczeniu powietrza osiągali słabsze parametry biegowe. Biegali mniej i wolniej niż zawodnicy grający w regionach o lepszej jakości powietrza.
Wnioski były jednoznaczne – nawet stosunkowo krótka ekspozycja na gorsze warunki środowiskowe może przekładać się na spadek wydolności profesjonalnych sportowców.
Badacze przypuszczają, że podczas mistrzostw świata efekt ten może być jeszcze bardziej widoczny ze względu na specyfikę klimatu Ameryki Północnej oraz różnice wysokości nad poziomem morza między poszczególnymi stadionami.
Mniej podań, więcej błędów. Co pokazują badania z Azji?
Podobne obserwacje pochodzą również z Chin. Naukowcy przeanalizowali ponad 600 meczów ligowych rozegranych na przestrzeni kilku sezonów, porównując statystyki spotkań z poziomem zanieczyszczenia powietrza.
Wraz ze wzrostem stężenia zanieczyszczeń malała liczba podań wykonywanych przez zawodników, a jednocześnie rosła liczba fauli. Oznacza to, że piłkarze nie tylko poruszali się mniej intensywnie, ale również częściej popełniali błędy wynikające z gorszej koncentracji lub narastającego zmęczenia.
Szczególnie interesujące było to, że negatywne skutki częściej obserwowano u drużyn przyjezdnych. Może to sugerować, że organizm potrzebuje czasu na adaptację do lokalnych warunków środowiskowych. W praktyce oznacza to, że podczas mundialu przewagę mogą zyskać zespoły lepiej przygotowane do gry w trudnych warunkach klimatycznych i środowiskowych.
Przeglądy naukowe publikowane w ostatnich latach wskazują, że wpływ smogu na sportowców jest wielowymiarowy. Nie chodzi wyłącznie o problemy z oddychaniem. Narażenie na pyły zawieszone, tlenki azotu czy ozon może prowadzić do spadku liczby sprintów, ograniczenia wysiłków o wysokiej intensywności oraz pogorszenia zdolności regeneracyjnych organizmu. Eksperci zwracają również uwagę na możliwe pogorszenie procesów poznawczych.
Mundial 2026 pod presją zmian klimatu
Problem jakości powietrza nie jest jedynym środowiskowym wyzwaniem tegorocznych mistrzostw świata. Analizy wskazują również na zagrożenia związane z ekstremalnymi temperaturami i falami upałów.
Według ekspertów część spotkań może odbywać się w warunkach przekraczających poziomy uznawane za niekorzystne dla wydolności sportowców. Wysoka temperatura i wilgotność powodują szybsze odwodnienie oraz większe ryzyko przegrzania organizmu. Połączenie upału i smogu może stanowić szczególnie wymagającą mieszankę. Z jednej strony organizm walczy z przegrzaniem, z drugiej musi radzić sobie z większą ilością szkodliwych substancji dostających się do płuc.
Sport potrzebuje czystego powietrza
Jeszcze kilka lat temu wpływ smogu na wyniki sportowe był traktowany jako ciekawostka naukowa. Dziś coraz więcej badań pokazuje, że czyste powietrze jest jednym z warunków osiągania najwyższej wydolności fizycznej.
W przypadku zawodowych piłkarzy nawet niewielki spadek wydolności może przełożyć się na wynik. Jeśli potwierdzą się prognozy naukowców, podczas tegorocznego mundialu kibice mogą obserwować nie tylko rywalizację drużyn, ale również skutki oddziaływania środowiska na sport.
To kolejne przypomnienie, że walka o lepszą jakość powietrza nie dotyczy wyłącznie zdrowia mieszkańców miast, ale staje się również elementem dyskusji o przyszłości sportu, rekreacji i organizacji wielkich wydarzeń międzynarodowych.
Źródła
- Polska Agencja Prasowa (PAP), „Badacze: smog może spowolnić tempo gry podczas mundialu”.
- Reuters, „Volatile summer weather threatens to turn World Cup into test of heat”.
- Le Monde, „World Cup 2026 footballers compete with potentially dangerous temperatures”.
