Nietoperze w Twojej piwnicy czy na strychu? O nic się nie martw – to tylko mili goście próbujący przetrwać ciężki okres zimy. Z kilkoma poradami i poznaniem bliżej tych niezwykłych zwierząt staną się one niezauważalnymi towarzyszami chłodnych dni. Nie ma się czego obawiać – nie taki nietoperz straszny jak go malują!
Hibernacja – sposób na przetrwanie zimy
Nietoperze zimą są szczególnie narażone na niebezpieczeństwa. Z powodu braku pokarmu – głównie latających owadów muszą przejść w „stan energooszczędny”, zapadając w sen zimowy, zwany hibernacją. Pozwala on na obniżenie metabolizmu oraz daje szansę na przetrwanie zimy dzięki zgromadzonej tkance tłuszczowej.
W trakcie hibernacji wszystkie funkcje życiowe nietoperzy spowalniają (oddech, bicie serca), a temperatura ciała się obniża. Dzięki temu mechanizmowi zwierzęta mogą przeżyć przez kilka miesięcy bez potrzeby polowania, czy wybudzania się.
Pomysł na przespanie zimy i niskich temperatur nie brzmi tak źle prawda?
Gdzie zimują nietoperze?
Na zimowe kryjówki nietoperze wybierają miejsca o stałej, niskiej temperaturze (zwykle poniżej zera). Jest to niezwykle ważne, żeby niezależnie od temperatury na zewnątrz, w środku panowały niezmienne warunki. Nietoperze zazwyczaj osiedlają się w ciemnych i wilgotnych miejscach, nie przeszkadzają im środowiska zmienione przez człowieka – byle ciche i skryte.
Opis ten brzmi znajomo? Idealnie pasuje do nieużywanej od lat piwnicy, starej studni, czy nawet strychu. Mimo wszystko jaskinie, bunkry i fortyfikacje są ich ulubionymi zimowymi kryjówkami i to tam chronią się przed mrozem najliczniej. Nietoperze w domach możemy znaleźć powciskane między cegłami, we wgłębieniach w ścianie czy dachu, uwielbiają też ukrywać się między deskami na strychu. Im ciaśniej, tym lepiej!
Co za tym idzie, nietoperze obserwujemy najczęściej poprzytulane do siebie lub skupione w większych grupach – pomaga to im utrzymać stałą temperaturę ciała. Nie ma nic lepszego od bliskości, by przetrwać zimne dni!
Co więc z utartym obrazem nietoperza wiszącego głową w dół? Jak najbardziej jest on prawdziwy, jednak charakterystyczny tylko dla niektórych gatunków naszych rodzimych nietoperzy. „Do góry nogami” śpią głównie podkowce oraz nocki duże, natomiast np. karliki częściej zaobserwujemy schowane w szparach.
Nietoperze w domu – co zrobić
Pomimo wszechobecnego wyobrażenia nietoperzy jako zwierząt żyjących z daleka od nas, większość krajowych gatunków upodobała sobie budynki jako miejsca snu zimowego. W tym momencie również trzeba zaznaczyć, że nie muszą to być stare domy, kościoły czy zamczyska (chociaż faktycznie posiadają one najwięcej kryjówek), lecz coraz częściej nowe budownictwo (domy jednorodzinne czy bloki mieszkalne). Co więcej, niektóre z gatunków (np. gacek szary, czy mroczek późny) niezwykle rzadko szukają schronienia poza budynkami.
Co więc zrobić w przypadku spotkania z nietoperzem? Po pierwsze nie budzić! Nie próbujemy go dotykać, zabierać, czy niepokoić. Jak już wiemy, jest on dobrze przygotowany do hibernacji, więc bez naszej pomocy bardzo dobrze poradzi sobie do wiosny.
Jeśli jednak znajdziemy nietoperza na ogrzewanej klatce schodowej lub w piwnicy, może to oznaczać, że potrzebuje reakcji z naszej strony. Hibernując w szczelinach budynków zwierzęta te, mogą zostać wybudzone w trakcie tymczasowego ocieplenia oraz dostać się do środka. Nietoperz zamknięty w ciepłej pułapce, bez pożywienia może być skazany na tragiczny los.
Niestety wypuścić go na zewnątrz również nie możemy, ponieważ nie przetrwa w niskich temperaturach. W takiej sytuacji nietoperz potrzebuje naszej pomocy. Należy go delikatnie złapać, używając rękawiczek oraz przy pomocy kartonika i tekturki ostrożnie „zapakować” do pudełka. Konieczne jest, aby pudełko było szczelnie zamknięte z dopływem powietrza, wyłożone miękką i czystą szmatką oraz posiadało dostęp do wody.
Kolejnym krokiem jest skontaktowanie się ze specjalistą – chiropterologiem lub fundacją zajmującą się pomocą dzikim zwierzętom. Kolejną sytuacją, w której powinniśmy aktywnie pomóc nietoperzowi, jest gdy znajdziemy osobnika zimą na ziemi lub na zewnątrz budynku.
Co w zrobić gdy planujemy remont i jesteśmy świadomi obecności nietoperzy w naszej piwnicy? Biolodzy apelują o przeniesienie terminu prac poza sezon hibernacji, który w Polsce szacuje się od początku listopada do końca marca.
Wszystkie gatunki nietoperzy w Polsce są objęte ścisłą ochroną gatunkową, więc należy się z nimi obchodzić z niezwykłą ostrożnością, a w razie jakichkolwiek wątpliwości kierować pytania do specjalistów. Tu w szczególności zalecamy kontakt z Ogólnopolskim Towarzystwem Ochrony Nietoperzy OTON, których członkowie są doświadczonymi chiropterologami.
Nietoperze są niezwykle ważną grupą zwierząt dla działania ekosystemu, ponadto ich liczebność spada w związku ze zmieniającym się klimatem. Działania na rzecz ich ochrony są bardzo istotne w celu zachowania bioróżnorodności tych niesamowitych ssaków. Dajmy im więc w spokoju przetrwać ten ciężki zimowy okres!
Autorka: Zuzanna Maciejewska
Źródło:
„Poradnik ochrony nietoperzy” Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy
