W Polsce pojawia się coraz więcej obcych gatunków. Niektóre stanowią ogromne zagrożenie dla rolnictwa czy rodzimej przyrody. Nowym, inwazyjnym gatunkiem w polskiej awifaunie jest gęsiówka egipska (Alopochen aegyptiaca). W jaki sposób zagraża rodzimym bocianom? Czy jest niebezpieczna dla ludzi?
Gęsiówka egipska – charakterystyka gatunku
Gęsiówka egipska (Alopochen aegyptiaca), czyli inaczej kazarka egipska, to gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Jest to jedyny żyjący przedstawiciel rodzaju kazarek (Alopochen).
Gęsiówka egipska to ptak o rdzawym ubarwieniu, a wierzchnia część ciała jest ciemnobrązowa. Wokół oczu, na szyi oraz na brzuchu ma charakterystyczne brązowe plamy. Pokrywy skrzydłowe białe. Dziób i nogi ptaka są różowe. U tego gatunku nie występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samice są nieco mniejsze. Młode osobniki mają barwę szarobrązową, bez ciemnych plam wokół oczu.
Gdzie występuje gęsiówka egipska?
Gęsiówka egipska naturalnie zamieszkuje Afrykę subsaharyjską oraz Dolinę Nilu.
Gęsiówka egipska została sprowadzona w XVIII w. na Wyspy Brytyjskie. Miała być ptakiem ozdobnym w parkach i ogrodach. Gatunek ten jednak szybko rozprzestrzenił się i dziś występuje także w Niemczech, Francji czy południowej Szwecji.
W Polsce pierwsza obserwacja gęsiówki egipskiej w środowisku przyrodniczym miała miejsce w 1877 r. W 2007 r. stwierdzono pierwszy lęg. W kolejnym roku liczebność populacji lęgowej wynosiła 3 pary, a w 2014 już sześć. Obecnie par lęgowych gęsiówki egipskiej w naszym kraju jest coraz więcej. Najliczniej występuje w zachodniej i południowej części kraju, jednak naukowcy wskazują, że wkrótce pojawi się także na wschodzie.
Gęsiówka egipska – nowy gatunek inwazyjny w Polsce
Gęsiówka egipska została wprowadzona do środowiska przyrodniczego Polski poprzez celową introdukcję bądź ucieczkę z hodowli. Ponadto rozprzestrzenia się spontanicznie, zarówno z populacji krajowej, jak i innych krajów europejskich. Jest gatunkiem silnie ekspansywnym.
Gęsiówka egipska stanowi ogromne zagrożenie dla środowiska przyrodniczego, upraw roślin, a nawet dla hodowli zwierząt. Unia Europejska oficjalnie wpisała ten gatunek na listę Inwazyjnych Gatunków Obcych (IGO) stwarzających poważne zagrożenie dla rodzimej bioróżnorodności.
Gęsiówka egipska – zagrożenie dla rodzimej przyrody
Gęsiówka egipska konkuruje o żerowiska czy miejsca gniazdowania z innymi ptakami. Jest agresywna, szczególnie w okresie lęgowym, w stosunku do innych gatunków. Może powodować spadki liczebności przede wszystkim ptaków wodnych. Agresywny terytorializm powoduje, że gęsiówki mogą nawet topić inne kaczki, wróble, szpaki, sroki i kosy.
Gęsiówka potrafi gniazdować niemal wszędzie: na ziemi, na drzewach, w dziuplach czy budkach lęgowych. Ptaki te mogą zajmować gniazda jastrzębi czy myszołowów, co sprawia, że gatunki te opóźniają okres lęgowy. Może zajmować także siedliska oharów, kawek, kaczek krzyżówek, a nawet sów (np. płomykówki czy puszczyka).
W tym roku przyrodnicy, podczas badań terenowych, zaobserwowali lęgi gęsiówki egipskiej w gniazdach bociana białego. Jest to nie pierwszy taki przypadek w Europie. Gęsiówka egipska wyróżnia się dużą plastycznością w wyborze miejsc gniazdowych, co znacząco ułatwia ekspansję i wzrost liczebności.
Gęsiówka egipska krzyżuje się z innymi gatunkami z rodziny kaczkowatych. W Europie stwierdzono już hybrydyzację z krzyżówką, oharem, berniklą białolicą i berniklą kanadyjską.
Gęsiówka egipska – czy stanowi zagrożenie dla człowieka?
Ptaki te stanowią realne zagrożenie sanitarne. Gęsiówka egipska jest wektorem wirusa ptasiej grypy, paramyksowirusa i salmonelli. Patogeny te są groźne dla dzikiej fauny, zwierząt hodowlanych, a nawet dla człowieka.
Ponadto, w okresie pierzenia stada gęsiówki egipskiej mogą lokalnie powodować eutrofizację zbiorników wodnych, w tym wykorzystywanych rekreacyjnie przez ludzi.
Gęsiówka egipska wpływa negatywnie na uprawy roślin poprzez żerowanie czy deptanie kiełkujących zbóż. Ponadto kazarka może zanieczyszczać glebę odchodami. Największe szkody gatunek ten powoduje w uprawach jęczmienia, pszenicy, buraka cukrowego, ziemniaków, a także w użytkach zielonych.
Gęsiówka egipska – czy można zapobiec inwazji?
Gęsiówka egipska preferuje klimat tropikalny, suchy oraz umiarkowany ciepły. Jednak chłodniejszy klimat kontynentalny nie jest przeszkodą w rozprzestrzenianiu tego gatunku. Badania wskazują, że gęsiówka egipska jest wrażliwa na surowe zimy. Zmiany klimatu sprawiają jednak, że będzie coraz cieplej, a gęsiówka egipska będzie dalej się rozprzestrzeniać.
Do chwili obecnej w Polsce nie były podejmowane działania na większą skale służące eliminacji, kontroli w środowisku przyrodniczym lub izolacji tego gatunku. W 2025 r. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gorzowie Wielkopolskim dokonała pierwszego odłowu tego ptaka.
W przypadku gatunku inwazyjnego mamy określone przepisy prawne, które obligują chociażby do monitorowania takich zwierząt, zgłaszania obserwacji do urzędu gminy, z kolei urząd jest zobowiązany do działania.
Wobec gęsiówki egipskiej istnieją liczne obostrzenia prawne dotyczące m. in. transportu, przetrzymywania, hodowli i handlu. Mimo tego ptak ten często jest dostępny do sprzedaży, głównie za pośrednictwem Internetu.
Źródła:
- gov.pl
- Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
