Pierwsze kompleksowe badanie ważek i równoskrzydłych w indyjskich Ghatach Zachodnich ujawnia gwałtowny spadek liczby gatunków. Ten górski region, uznawany za jedno z najważniejszych centrów bioróżnorodności na świecie, stoi dziś w obliczu poważnej degradacji środowiska.
Ghaty Zachodnie – pasmo górskie w Azji Południowej, rozciągające się wzdłuż zachodniego wybrzeża Indii – od lat uchodzą za jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów na Ziemi. To teren wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, dom dla setek gatunków endemicznych i kluczowy rezerwuar wody dla milionów ludzi. Najnowsze badania pokazują jednak, że ten wyjątkowy ekosystem znajduje się w coraz większym niebezpieczeństwie.
Alarmujące wyniki badań
Dwuletnie badanie (2021–2023), finansowane przez indyjski Departament Nauki i Technologii, objęło pięć stanów Indii i doprowadziło do stworzenia pierwszej tak szerokiej dokumentacji ważek i równoskrzydłych w regionie. Naukowcy potwierdzili występowanie 143 gatunków, z czego co najmniej 40 to gatunki endemiczne, niewystępujące nigdzie indziej na świecie.
Jednocześnie badacze zauważyli coś niepokojącego: 79 gatunków, wcześniej notowanych w Ghatach Zachodnich, nie udało się odnaleźć. To niemal 35‑procentowy spadek różnorodności tej grupy owadów.
Prowadzący badania ekolog ewolucyjny Pankaj Koparde podkreśla, że część gatunków mogła zostać pominięta ze względu na rzadkość lub sezonową aktywność. Jednocześnie zaznacza, że możliwa jest również realna utrata gatunków.
– Ważki i ważki równoskrzydłe są dobrymi wskaźnikami stanu zdrowia regionu. W związku z tym spadek ich liczebności może sygnalizować potencjalną degradację ekosystemu – mówi Koparde.
Ghaty Zachodnie – skarb bioróżnorodności pod presją
Ghaty Zachodnie, liczące około 150 milionów lat, są starsze niż Himalaje. Ich geneza sięga rozpadu superkontynentu Gondwany, z którego wyłoniły się m.in. Indie, Afryka i Ameryka Południowa. Ta długa historia geologiczna sprawiła, że region stał się ostoją unikalnych, ewolucyjnie odrębnych gatunków.
To tu żyje ponad 30% wszystkich gatunków roślin i zwierząt Indii oraz co najmniej 325 gatunków zagrożonych wyginięciem. Wiele z nich pełni kluczowe funkcje ekologiczne – od regulacji mikroklimatu po zapylanie.
Jednocześnie Ghaty Zachodnie należą do najszybciej degradujących się obszarów Azji. W raporcie IUCN z 2025 roku region został określony jako „poważnie zagrożony”.
Wskazano m.in. na:
- urbanizację,
- ekspansję rolnictwa i wypas bydła,
- rozwój infrastruktury (wiatraki, tamy),
- gatunki inwazyjne,
- górnictwo,
- presję turystyczną.
Kolejne badania potwierdzają kryzys
W ostatnich latach opublikowano szereg analiz dokumentujących dramatyczne zmiany w ekosystemach Ghatów Zachodnich:
- 2025 r. – badanie wykazało zniknięcie populacji rzadkich żab galaktycznych po zadeptaniu ich siedlisk przez fotografów.
- 2024 r. – praktyki rolnicze zagrażają lokalnym gatunkom żab.
- 2023 r. – 75‑procentowy spadek liczebności 12 endemicznych gatunków ptaków.
Wszystkie te dane wskazują na narastający kryzys ekologiczny.
Nowe odkrycia i nadzieja na ochronę
Mimo trudnych warunków terenowych Koparde i jego zespół odkryli siedem nowych gatunków ważek i równoskrzydłych. Jednemu z nich nadano nazwę Protosticta armageddonia – nawiązując do pojęcia „ekologicznego Armagedonu”, używanego do opisania globalnego spadku liczebności owadów.
Naukowcy tworzą obecnie bibliotekę genetyczną wszystkich udokumentowanych gatunków, co ma pomóc w zrozumieniu ich ewolucyjnych korzeni i historii migracji.
– Ghaty Zachodnie mają około 150 milionów lat, są starsze niż Himalaje. Gatunki, które tam żyją, mogą mieć ewolucyjne korzenie w superkontynencie Gondwany – podkreśla Koparde.
Źródło informacji: BBC
