Wieloszczety z muzealnych półek skrywały tajemnicę, którą międzynarodowy zespół naukowców rozwikłał po ponad stu latach.
Przełomowe badania muzealnych eksponatów udowodniły, że wiekowe zbiory przyrodnicze kryją tajemnice, które całkowicie zmieniają dotychczasową wiedzę o morskiej ewolucji. Międzynarodowy zespół naukowców zidentyfikował aż dziesięć nowych gatunków osobliwych wieloszczetów rozgałęzionych, które przez dekady czekały na odkrycie w magazynach naukowych.
Czym są wieloszczety i czym charakteryzują się ich rozgałęzione odmiany?
Wieloszczety (Polychaeta) to gromada morskich pierścienic, które są bliższymi krewnymi dżdżownic oraz pijawek. Choć większość z nich kojarzy się z prostym, wydłużonym i wyraźnie segmentowanym ciałem, ich podgrupa – wieloszczety rozgałęzione – całkowicie przełamuje ten schemat biologiczny. Posiadają one tylko jedną, osadzoną głowę, z której wyrasta skomplikowana, przypominająca krzew lub drzewo sieć tysięcy odgałęzień i tylnych zakończeń ciał.
Ta unikalna architektura ciała stanowi ewolucyjną adaptację do ścisłego współżycia wewnątrz żywych morskich gąbek. Robaki te rozrastają się wewnątrz kanałów gospodarza, przez co przez dziesięciolecia pozostawały całkowicie niewidoczne podczas standardowych prac terenowych. Przez niemal 150 lat naukowcy błędnie zakładali, że te niezwykle skomplikowane organizmy reprezentują zaledwie jeden, szeroko rozprzestrzeniony w oceanach gatunek.
Przełom w paleogenetyce: Jak museomika zrewolucjonizowała badania nad fauną morską?
Kluczem do sukcesu okazało się wykorzystanie tzw. museomiki, czyli nowoczesnego nurtu łączącego analizy genomowe z badaniem historycznych eksponatów muzealnych. Naukowcy pod kierunkiem prof. Marii Teresy Aguado z Uniwersytetu w Getyndze przeanalizowali próbki gąbek i zawartych w nich robaków, z których część zgromadzono podczas wypraw badawczych jeszcze w XIX i na początku XX wieku.
Dzięki zastosowaniu sekwencjonowania DNA wysokiej przepustowości oraz bezinwazyjnego skanowania metodą mikro-CT, badacze mogli zajrzeć do wnętrza wiekowych eksponatów bez konieczności ich niszczenia. Techniki te udowodniły, że archiwalne zbiory muzealne stanowią bezcenne źródło wiedzy o ukrytej bioróżnorodności mórz. Pozwoliły one również skorygować historyczne pomyłki w klasyfikacji taksonomicznej, które powielano przez całe stulecie.
Nowy rodzaj Cladosyllis i ewolucyjne zagadki głębin oceanicznych
W wyniku szczegółowych analiz DNA oraz badań morfologicznych naukowcy powiększyli znaną dotychczas liczbę gatunków z zaledwie 3 do 13 unikalnych form. Oprócz opisanego wcześniej rodzaju Ramisyllis wyłoniono zupełnie nowy rodzaj, Cladosyllis. Odkryte taksony zasiedlają zróżnicowane ekosystemy Indo-Pacyfiku, Morza Czerwonego oraz wód Nowej Zelandii – od płytkich raf koralowych po głębinowe gąbki szklane na głębokościach sięgających 1000 metrów.
Badania ewolucyjne wykazały, że wszystkie znane wieloszczety rozgałęzione mają wspólnego przodka. Oznacza to, że tak nietypowy plan budowy ciała ukształtował się w procesie ewolucji tylko raz. Mimo to oba rodzaje (Ramisyllis i Cladosyllis) wykształciły odmienne sposoby rozgałęziania ciał, dostosowując się do anatomii konkretnych gatunków gąbek.
Odkrycie międzynarodowego zespołu pokazuje, że w historycznych zbiorach muzealnych wciąż drzemią ogromne, niewykorzystane zasoby danych. Połączenie tradycyjnych eksponatów z nowymi technologiami laboratoryjnymi pozwala naukowcom korygować błędy taksonomiczne z przeszłości i precyzyjniej opisywać nieznane dotąd gatunki bez konieczności prowadzenia kosztownych poszukiwań w terenie.
Źródła:
M Teresa Aguado, Guillermo Ponz-Segrelles, Thilo Schulze, Naoto Jimi, Ekin Tilic, Conrad Helm, Joëlle van der Sprong, Nicole J de Voogd, Many branches, one lineage: museomic insights into the diversity and evolution of branching syllid worms, Zoological Journal of the Linnean Society, Volume 208, Issue 1, September 2026, zlag120, https://doi.org/10.1093/zoolinnean/zlag120
