25 października przypada Dzień Ustawy o Ochronie Zwierząt. Fundacja Viva! przypomina o tym, że polskie prawo musi nadążać za potrzebami zwierząt oraz dostępną wiedzą z zakresu etologii i dobrostanu istot innych gatunków niż człowiek. Czy obecnie obowiązująca ustawa o ochronie zwierząt wywiązuje się z zadań względem nich? Warto przyjrzeć się sprawie.
Od pierwszych regulacji do współczesnej ochrony zwierząt
Historia prawnej ochrony zwierząt w Polsce sięga okresu międzywojennego. Już w 1928 roku wprowadzono przepisy zakazujące znęcania się nad zwierzętami, dając początek rozwojowi regulacji mających chronić je przed krzywdzeniem. Ważnym elementem międzynarodowej debaty na temat praw zwierząt stała się również Powszechna Deklaracja Praw Zwierząt ogłoszona w 1977 roku w Paryżu. Choć nie miała mocy wiążącego aktu prawnego, zwróciła uwagę na odpowiedzialność człowieka za traktowanie innych gatunków i przyczyniła się do upowszechnienia dyskusji o etycznych granicach wykorzystywania zwierząt.
W Polsce przełomowym momentem było uchwalenie w 1997 roku ustawy o ochronie zwierząt, która określiła zasady ich traktowania oraz obowiązki człowieka wobec nich.
Od tego czasu zmieniła się zarówno społeczna świadomość dotycząca potrzeb zwierząt, jak i wiedza na temat ich zachowania i dobrostanu.
„Dziś ochrona zwierząt powinna oznaczać nie tylko reagowanie na przypadki przemocy, ale także skuteczne zapobieganie cierpieniu, uwzględnianie potrzeb poszczególnych gatunków i egzekwowanie odpowiedzialności za ich krzywdzenie. Dlatego konieczne jest dalsze dostosowywanie przepisów do aktualnej wiedzy oraz zmieniających się standardów ochrony zwierząt” – podkreśla Fundacja Viva!.
Zaniechanie leczenia to też znęcanie się
Przykład psa Maćka, którego Fundacja Viva! odebrała interwencyjne z miejscowości pod Skierniewicami pokazuje, że znęcanie się nad zwierzęciem nie musi oznaczać bezpośredniej przemocy fizycznej. Pies przez długi czas nie otrzymywał niezbędnej pomocy weterynaryjnej, mimo że jego stan po pogryzieniu przez innego psa wyraźnie się pogarszał. Był skrajnie wychudzony, odwodniony, z poważnym stanem zapalnym i nieleczonym złamaniem łapy. Dopiero po odebraniu go dotychczasowym opiekunom trafił do całodobowej lecznicy, gdzie rozpoczęto diagnostykę i leczenie. Choć Maciek żyje i jego stan się poprawił, nadal potrzebuje pomocy, w tym tomografii i konsultacji ortopedycznej.
„Jego historia udowadnia, że przepisy powinny jednoznacznie wskazywać, że uporczywe nieudzielanie zwierzęciu niezbędnej pomocy weterynaryjnej i zaniechanie leczenia można uznać za znęcanie się. Ochrona prawna musi obejmować nie tylko zadawanie cierpienia, ale również świadome pozostawianie zwierzęcia bez pomocy, gdy jej potrzebuje” – podkreśla Viva!.
Zakaz łańcuchów to ważny krok, ale nie koniec zmian
Rok 2026 okazał się przełomowy dla ochrony praw zwierząt. Zakaz trzymania psów na łańcuchach, ustawa o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK) oraz sukcesy w sprawach sądowych to efekty wieloletniej pracy Fundacji Viva! i innych organizacji prozwierzęcych, aktywistów i obywateli.
Przypomnijmy jednak, że projekt rozporządzenia w sprawie minimalnych warunków utrzymywania psa w kojcu nie oznacza , że problem niewłaściwych warunków utrzymywania zwierząt został rozwiązany. Niepokój budzą proponowane normy dotyczące kojców dla psów – określona przepisami powierzchnia nie gwarantuje zwierzęciu odpowiedniego dobrostanu. Pies potrzebuje możliwości swobodnego poruszania się, eksplorowania otoczenia, odpoczynku i unikania stresujących bodźców. Fundacja Viva! sprzeciwia się rozwiązaniom, które mogą sprowadzać jego codzienne życie do przebywania na ograniczonej przestrzeni, bez możliwości realizowania podstawowych potrzeb. „Minimalne wymagania prawne powinny wyznaczać standardy rzeczywistego dobrostanu, a nie jedynie określać warunki, w których zwierzę jest w stanie przetrwać” – donosi Viva!.
Szansa na skuteczniejszą ochronę zwierząt
Równolegle trwają prace nad obywatelskim projektem nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt oznaczonym jako druk sejmowy nr 700. W ramach prac Komisji Nadzwyczajnej do spraw ochrony zwierząt analizowane są propozycje zmian, w tym poprawki zgłaszane przez organizacje społeczne. Fundacja Viva! uczestniczy w tych działaniach, zabiegając o rozwiązania, które przyniosą zwierzętom konkretną poprawę sytuacji. Wśród najważniejszych postulatów znajdują się:
- Skuteczniejsze zapobieganie bezdomności zwierząt – w tym wprowadzenie obowiązkowej kastracji i sterylizacji psów i kotów.
- Lepsza ochrona przed przemocą i zaniedbaniem – walka o wyższe kary za znęcanie się nad zwierzętami oraz precyzyjne przepisy pozwalające skuteczniej rozpoznawać i ścigać różne formy krzywdzenia.
- Obowiązkowa kontrola nad schroniskami– w tym kontrolowanie warunków, w jakich przebywają zwierzęta, jakości zapewnianej im opieki oraz sposobu wykorzystywania publicznych środków przeznaczonych na przeciwdziałanie bezdomności.
- Kontrola realizacji zadań gmin dotyczących zwierząt bezdomnych.
„W obliczu obecnych zagrożeń oraz doświadczeń związanych z przybyciem uchodźców z Ukrainy uważamy też, że odpowiedzialność za zwierzęta w sytuacjach kryzysowych powinna być jednym z istotnych obszarów uwzględnionych w planowaniu działań kryzysowych” – poinformowała Fundacja Viva!.
„Prawo powinno przewidywać systemowe rozwiązania zapewniające zwierzętom pomoc i ochronę w przypadku pożarów, powodzi czy konfliktów zbrojnych. To konkretne rozwiązania, które mogą pomóc lepiej chronić zwierzęta i ograniczyć sytuacje, w których ich potrzeby pozostają niezaspokojone, a odpowiedzialność za ich los jest rozmyta” – dodała w komunikacie.
Dobre prawo wymaga konsekwentnego działania
Ostatnie lata pokazały, że zaangażowanie społeczne może prowadzić do ważnych zmian systemowych. Za każdą z tych zmian stoją długofalowe działania: kampanie społeczne, protesty, rozmowy z politykami i udział w pracach legislacyjnych. To dowód na to, że wspólny głos w obronie zwierząt ma znaczenie, ale równie ważne pozostają dalsze zmiany w prawie, ich skuteczne egzekwowanie i rozliczanie instytucji odpowiedzialnych za ochronę zwierząt.
Projekt nowelizacji o ochronie zwierząt (druk 700) doprecyzowuje zakres ochrony zwierząt w zgodzie z najnowszymi badaniami z zakresu dobrostanu zwierząt. Niestety praca ta wymaga czasu – znowelizowanie ustawy wymaga dyskusji ponad podziałami i wprowadzenia wielu poprawek, które będą miały wymiar praktyczny. 25 października przypominamy, że ochrona zwierząt nie powinna ograniczać się do deklaracji ani pojedynczych zmian w prawie – mówi Anna Zielińska, prezeska Fundacji Viva!
Potrzebujemy spójnych regulacji, które będą zapobiegać cierpieniu, przeciwdziałać bezdomności i zapewniać zwierzętom dobrostan i ochronę – dodaje.
Źródło:Fundacja Viva!
