Rząd uruchamia kompleksowy program, który ma jednocześnie zwiększyć bezpieczeństwo mieszkańców Podkarpacia i Małopolski oraz wzmocnić ochronę niedźwiedzia brunatnego. Projekt o wartości ponad 16 mln zł obejmuje działania prewencyjne, interwencyjne, edukacyjne i technologiczne, które mają ograniczyć liczbę konfliktów między ludźmi a dużymi drapieżnikami.
Ochrona niedźwiedzia brunatnego i bezpieczeństwo mieszkańców – rusza wieloletni program
Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie rozpoczęły realizację programu, który ma zmniejszyć ryzyko kontaktu ludzi z niedźwiedziami oraz poprawić warunki ochrony tego gatunku w południowej Polsce.
18 marca 2026 r. podpisano umowę na realizację projektu obejmującego najbardziej narażone na konflikty tereny Podkarpacia (powiaty leski, bieszczadzki, sanocki) oraz Małopolski (powiaty nowosądecki, nowotarski, tatrzański, gorlicki). Całkowity koszt przedsięwzięcia to 16 050 000 zł, z czego 13 642 500 zł pochodzi z funduszy Unii Europejskiej.
Minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska podkreśliła, że projekt obejmuje m.in. Bieszczadzki i Tatrzański Park Narodowy, gdzie rosnąca populacja niedźwiedzi wymaga nowych, systemowych rozwiązań.
Dlaczego program jest potrzebny?
Niedźwiedź brunatny to największy drapieżnik występujący w Polsce. Jego stałe ostoje znajdują się w Tatrach, Beskidzie Żywieckim, Beskidzie Sądeckim, Beskidzie Niskim i Bieszczadach. Najwięcej osobników żyje na Podkarpaciu, a populacja rośnie z roku na rok.
Wzrost liczby niedźwiedzi, ich mobilność oraz niewłaściwe zachowania ludzi – np. pozostawianie odpadów w miejscach łatwo dostępnych dla zwierząt – zwiększają ryzyko niebezpiecznych sytuacji. Nowy program ma temu przeciwdziałać.
Prewencja: ograniczenie konfliktów u źródła
Najważniejszym elementem projektu jest zmniejszenie liczby sytuacji, w których niedźwiedzie szukają pożywienia w pobliżu ludzi. W ramach działań prewencyjnych przewidziano:
- sadzenie rodzimych gatunków drzew i krzewów owocowych w naturalnych ostojach niedźwiedzi,
- montaż specjalnych, odpornych na drapieżniki kontenerów na odpady,
- poprawę lokalnej gospodarki odpadami,
- ograniczenie dostępu zwierząt do miejsc, gdzie mogą znaleźć łatwe źródła pokarmu.
Dzięki temu niedźwiedzie mają rzadziej zbliżać się do zabudowań, co zmniejszy liczbę potencjalnie niebezpiecznych sytuacji.
Profesjonalna grupa interwencyjna
Drugim filarem programu jest powołanie specjalistycznej Grupy Interwencyjnej, która będzie reagować na zgłoszenia dotyczące niedźwiedzi. Docelowo ma liczyć około 20 osób wyposażonych w:
- samochody terenowe,
- drony,
- termowizję i noktowizję,
- fotopułapki z szyfrowaną transmisją,
- sprzęt do odłowu zwierząt,
- obroże telemetryczne.
Zadaniem grupy będzie m.in. . zakładanie obroży wybranym osobnikom, aby monitorować ich przemieszczanie się i odpowiednio wcześnie je płoszyć, zanim wejdą na tereny zabudowane. Interwencje będą prowadzone z udziałem lekarza weterynarii.
Działania będą koordynowane przez dwa centra operacyjne w Cisnej i Polańczyku, co skróci czas reakcji w całych Bieszczadach.
Edukacja mieszkańców i turystów
Trzeci filar programu to edukacja i budowanie świadomości społecznej. Obejmuje ona:
- montaż tablic informacyjnych,
- spotkania z mieszkańcami,
- filmy edukacyjne o zasadach bezpiecznego poruszania się po terenach występowania niedźwiedzi.
Celem jest wyrobienie właściwych nawyków – od odpowiedniego zachowania w lesie po prawidłowe gospodarowanie odpadami.
Nowoczesny system monitoringu i zarządzania konfliktem
Projekt zakłada również stworzenie zaawansowanej platformy informatycznej, która połączy dane z:
- fotopułapek,
- obroży telemetrycznych,
- zgłoszeń interwencyjnych.
Pozwoli to szybciej analizować zagrożenia i lepiej koordynować działania służb.
Realizacja projektu potrwa do 31 grudnia 2029 r. i odbywa się w ramach programu FENX.01.05-IW.01-0038/25.
Źródło informacji: MKiŚ
