Pomurnik (Tichodroma muraria) to jeden z najbardziej skrytych i niezwykłych mieszkańców Tatr. Przypomina purpurowo-czarnego motyla, gdy zwinnie przemieszcza się po pionowych ścianach, a jednak poluje z precyzją prawdziwego drapieżnika.
Choć waży zaledwie około 20 gramów, jego niezwykła stylistyka lotu, wyspecjalizowana anatomia oraz unikalny tryb życia czynią go prawdziwym ewenementem polskich Gór Wysokich. Niestety, ze względu na bardzo nieliczną populację w Polsce, każde spotkanie z nim na szlaku jest absolutnie wyjątkowym przeżyciem.
Pomurnik – motyl czy skalny drapieżnik?
Gdy pomurnik przesiaduje na szarej skale, pozostaje niemal całkowicie niewidoczny dzięki maskującemu, popielatemu upierzeniu. Wszystko zmienia się, gdy rozpościera skrzydła i ukazuje jaskrawoczerwone pokrywy z białymi plamami, tworząc efekt przypominający machanie skrzydłami olbrzymiego motyla. Ten charakterystyczny, falujący lot nie służy jednak tylko estetyce; pozwala ptakowi utrzymywać się w niestabilnych prądach powietrza tuż przy ścianie skalnej.
Jego technika polowania przypomina działania precyzyjnego drapieżnika. Długi, lekko zakrzywiony w dół dziób działa jak pęseta, wnikając w najgłębsze szczeliny skalne, z których pomurnik błyskawicznie wydłubuje pająki, ślimaki i owady. Silne palce z zakrzywionymi pazurami umożliwiają mu sprawne poruszanie się po gładkim wapieniu bez użycia ogona jako podpory. Ta cecha wyraźnie odróżnia go od dzięciołów czy pełzaczy, które podczas wspinaczki muszą opierać się na ogonie.
Życie na krawędzi: Gdzie i jak gniazduje tatrzański alpinista?
Pomurnik wybiera miejsca niedostępne dla większości ssaków i ptaków, takie jak głębokie, zacienione szczeliny, dojrzałe okapniki i nisze w wysokogórskich ścianach. Gniazdo budowane głównie przez samicę składa się z mchu, trawy oraz sierści zwierząt, zapewniając izolację cieplną w trudnych warunkach klimatycznych. Wysokość i trudny dostęp sprawiają, że jego lęgi są dobrze chronione przed drapieżnikami naziemnymi, takimi jak lis czy gronostaj.
W sezonie zimowym, gdy wyższe partie Tatr zostają skute lodem i zasypane śniegiem, pomurniki schodzą w niższe partie dolin, a czasem koryta rzek lub nawet na ściany budynków i zamków. Ta elastyczność pozwala im przetrwać najtrudniejsze miesiące w roku bez konieczności dalekich migracji na południe.
Jakie wyzwania stoją przed pomurnikiem?
Polska populacja pomurnika jest nieliczna. Szacuje się, że na terenie polskich Tatr gniazduje zaledwie od kilku do kilkunastu par tych ptaków. Tak niewielka spójność populacyjna sprawia, że gatunek ten jest wyjątkowo podatny na wszelkie zaburzenia w środowisku naturalnym, w tym presję ze strony rosnącej turystyki wysokogórskiej oraz wspinaczki sportowej w rejonach lęgowych. Zakłócenie spokoju w trakcie wysiadywania jaj lub karmienia piskląt może prowadzić do całkowitego porzucenia lęgu przez dorosłe ptaki.
Dodatkowym, długofalowym zagrożeniem są postępujące zmiany klimatyczne, które wpływają na owady i pająki zamieszkujące szczeliny skalne. Zmiany w strukturze opadów oraz cieplejsze zimy zaburzają naturalny cykl dostępności pokarmu, od którego zależy przeżycie piskląt. Z tego powodu Tatrzański Park Narodowy obejmuje rejon występowania pomurnika ścisłą ochroną, stosując m.in. czasowe wyłączenia wybranych dróg wspinaczkowych i szlaków w okresie ich lęgów.
Spoglądając na tatrzańskie turnie, warto wytężyć wzrok. Być może wśród surowych skał uda się dostrzec czerwony błysk skrzydlatego motyla, który przypomina, jak niezwykła i pełna tajemnic potrafi być dzika natura.
Źródła:
Perrins, C.M. (1978). Birds of the Western Palearctic. Nature, 272, 652-652.
https://otop.org.pl/naszeprojekty/chronimy/czerwona-lista-ptakow-polski
