Ornitologiczny 2025 rok zapamiętamy postacią białej kulki z długim ogonem. W głosowaniu w konkursie „Ptak Roku 2025” zatryumfował raniuszek zwyczajny, który skradł serca Polaków. Nic dziwnego – tak uroczego ptaka każdy z nas chciałby zobaczyć chociaż raz w życiu! Raniuszek zachwyca swoim wyglądem, zdolnościami kamuflażu oraz… rodzinnymi tradycjami. Plebiscyt „Ptak Roku 2025” stał się idealną okazją, aby poznać go bliżej!
Raniuszek zwyczajny Aegithalos caudatus należy do rodziny raniuszków oraz podrodziny ptaków śpiewających. W Polsce objęty jest ścisłą ochroną gatunkową, jednak nie jest zagrożony. Obecnie na terenie naszego kraju występuje około 70-120 tysięcy par lęgowych.
Raniuszek zwyczajny – biała kulka z długim ogonem
Jak wygląda raniuszek i po czym go rozpoznać? Ptak ten pomimo braku jaskrawych barw czy pokaźnych rozmiarów jest łatwo rozpoznawalnym gatunkiem.
Raniuszek charakteryzuje się kulistym tułowiem o jasnym brzuszku i brązowo rudym siodełkiem na plecach. Do puszystego ciałka przylega wyjątkowo długi ogon schodkowatej strukturze. Jego czarny kolor odznacza się białymi sterówkami po bokach. Obie płcie tego gatunku mają bardzo zbliżony wygląd, przez co ciężko rozróżnić samca od samicy.
W Polsce można najczęściej spotkać raniuszki o białej głowie, jednak zdarzają się obserwacje osobników innego podgatunku z charakterystycznymi ciemnymi brwiami, które sięgają aż do grzbietu. Gatunek ten ma mały i tępy dziób oraz czarne jak węgielki oczy.
Raniuszek jest ptakiem małych rozmiarów – osiąga wagę 7-10 gramów.
Raniuszek mistrzem balansu
Wspomniany wcześniej długi czarny ogon raniuszka jest niezwykle ważny w jego codziennym funkcjonowaniu i polowaniu. Dodatkowo z racji krótkiego i małego dziobu odżywia się miękkim pokarmem. Te dwie charakterystyczne cechy wyspecjalizowały go do zdobywania pokarmu w niecodziennych niszach.
Podstawą diety raniuszka są drobne bezkręgowce, głównie owady, w tym motyle, pająki oraz larwy. Żeruje on często wśród cienkich gałązek, gdzie przydaje się długi ogon nadający mu balans. Można go również zaobserwować zwisającego do góry nogami na jednej nodze, używając drugiej do dosięgnięcia do swojej ofiary.
Wybierając pokarm roślinny, zdecydowanie preferuje miękkie nasiona i owoce. Chcąc dokarmiać raniuszki w zimie, warto zaopatrzyć karmnik właśnie w tego rodzaju pożywienie.
W grupie raźniej – towarzyskość raniuszków
Raniuszek jest skrytym gatunkiem, jednak jeśli uda nam się zaobserwować tego sympatycznego ptaka jest duża szansa na więcej. Są one bardzo towarzyskie, łącząc się w duże grupy, często mieszając się z innymi gatunkami.
Stąd też często pojawia się pytanie – czy raniuszek to sikora. Dawniej faktycznie raniuszki były klasyfikowane do tej rodziny, przez podobieństwo oraz częste przebywanie w ich towarzystwie. W szczególności zimą i jesienią gatunki te wyjątkowo lubią łączyć się w duże grupy (nie raz w raz z pełzaczami i kowalikami). Ułatwia to im zdobywanie pokarmu oraz pozostanie czujnym na niebezpieczeństwa, gdyż rozumieją swoje sygnały ostrzegawcze.
Raniuszki chętnie tworzą grupy również poza okresem godowym, kiedy łączą się w monogamiczne pary. Uroczości temu gatunkowi dodaje strategia na przerwanie zimnych nocy, kiedy te puchate kulki przytulają się do siebie, aby zmniejszyć straty ciepła.
Raniuszek – budowniczy rodzinnych willi
Raniuszki są mistrzami w budowaniu dużych i przede wszystkim przytulnych gniazd. Taki mały ptaszek potrafi stworzyć imponujący dom do wychowania przyszłych pisklaków w zaledwie kilka tygodni.
Gniazda raniuszka osiągają nawet do 25 cm wysokości i przybierają kształt owalnej bryły. Budowa zajmuje im około 3 tygodni i odbywa się wiosną. Raniuszki są mistrzami kamuflażu! Jako materiałów używają pajęczynę oraz mchy i porosty takie same, które porastają okoliczne drzewa i gałęzie, aby jak najlepiej wpasować się w otoczenie. Wnętrze jest równie przytulne – wyściełają je drobne piórka, których są tysiące w jednym gnieździe.
Raniuszki składają 8-10 jaj, a pisklęta karmią oboje rodziców na zmianę. Niezwykle ciekawym faktem jest opieka nad maluchami przez inne spokrewnione osobniki, które w tym sezonie nie doczekały się swoich pociech.
Czy raniuszek zimuje w Polsce?
Raniuszek jest gatunkiem osiadłym i zazwyczaj zostaje w Polsce na okres jesienno-zimowy. Zdarza się jednak, że migrują one na krótkie dystanse w poszukiwaniu żerowisk.
Gatunek ten zimą tworzy często koczujące stada wraz z sikorkami. Ich liczebność może sięgać nawet do 100 osobników. Może być więc stałym gościem przy przydomowym karmniku właśnie w ich towarzystwie.
Gdzie można spotkać raniuszka? Ptak ten zwykle trzyma się wyższych pięter lasu. Zamieszkuje dojrzałe lasy liściaste i mieszane. Raniuszka można też spotkać w starych sadach, parka, czy zagajnikach śródpolnych. Najczęściej skrywa się w głębi zarośli i gałęzi polując na owady.
Raniuszek, pomimo że należy do ptaków śpiewających, jest rzadko słyszalny, a jego piosenka jest dość miękka i szczebiotliwa.
Ptak Roku – idea konkursu
Powtarzający się od 2022 roku plebiscyt „Ptak Roku w Polsce” jest ważnym punktem w kalendarzu ornitologa.
„Głównym celem konkursu „Ptak Roku w Polsce” jest podkreślenie potrzeby ochrony ptaków i ich siedlisk oraz edukowanie społeczeństwa na temat ich ekologicznego znaczenia. Poprzez wybieranie ptaka roku, pragniemy zwrócić uwagę na zagrożenia, na które ptaki są narażone w kraju, takie jak utrata siedlisk, zanieczyszczenie środowiska, zmiany klimatyczne, polowania czy kolizje z budowlami” – opisują ideę konkursu organizatorzy.
W tym roku to raniuszek stał się symbolem ochrony ptaków. Dzięki temu plebiscytowi wiele osób pozna bliżej ten skryty, jednak bardzo ciekawy gatunek.
„Dzięki kampaniom informacyjnym, organizowanym w ramach konkursu, społeczeństwo może dowiedzieć się więcej o ptakach, ich zwyczajach i potrzebach, co może prowadzić do większego zrozumienia i troski o te piękne stworzenia” – podsumowują organizatorzy konkursu „Ptak Roku”
Źródła:
