Susza to zjawisko charakteryzujące się długotrwałym deficytem opadów, prowadzącym do zmniejszenia dostępności wody. Jej skutki oddziałują na społeczeństwo, środowisko oraz gospodarkę. Wpływ ten jest wielowymiarowy i często pogłębia istniejące problemy, zwłaszcza w regionach szczególnie narażonych na niedobory wody. Choć susza początkowo może wydawać się mało groźna, to potrafi doprowadzić do poważnych konsekwencji.
W polskim prawodawstwie susza klasyfikowana jest jako katastrofa naturalna związana z działaniem sił natury (Dz. U. 2017 poz. 1897). Wymaga więc szczególnej uwagi zarówno ze strony władz, jak i społeczeństwa.
Jakie są rodzaje suszy?
Długotrwałe występowanie niedoboru wody w środowisku może prowadzić do różnych form suszy, które różnią się zarówno przyczynami, jak i skutkami. Choć potocznie utożsamiana jest głównie z brakiem opadów atmosferycznych, jej konsekwencje odczuwalne są w wielu sektorach, w tym w rolnictwie, gospodarce wodnej czy życiu społecznym. Klasyfikacja ta pozwala na lepsze zrozumienie mechanizmów powstawania suszy oraz na skuteczniejsze planowanie działań zapobiegawczych i adaptacyjnych.
Susza atmosferyczna
Znana również jako meteorologiczna. Występuje wówczas, gdy przez dłuższy czas ilość opadów atmosferycznych jest znacznie mniejsza niż średnia wieloletnia charakterystyczna dla danego regionu. W skrajnych przypadkach może dojść nawet do całkowitego braku opadów.
Ten rodzaj suszy jest związany z warunkami pogodowymi i klimatycznymi, dlatego jego występowanie może być sezonowe lub długotrwałe, zależnie od skali zjawiska. Nie zawsze od razu prowadzi do poważnych konsekwencji, ale może zapoczątkować inne formy suszy, np. rolniczą czy hydrologiczną.
Susza rolnicza
Ten rodzaj bezpośrednio wpływa na stan upraw i produkcję rolną. Występuje wtedy, gdy wilgotność gleby nie jest wystarczająca do zaspokojenia potrzeb wodnych roślin i prowadzi m.in. do zahamowania wzrostu i zmniejszenia plonów.
Susza rolnicza jest konsekwencją suszy atmosferycznej. Może jednak pojawić się nawet wtedy, gdy opady atmosferyczne są obecne, lecz zbyt rzadkie lub zbyt mało intensywne, aby efektywnie zasilić glebę i zaspokoić potrzeby wodne roślin. O suszy rolniczej świadczą zmiany w stanie roślinności.
Susza hydrologiczna
Zjawisko to związane jest z obniżeniem zasobów wodnych w środowisku, szczególnie widoczne w rzekach i jeziorach. Występuje zazwyczaj wtedy, gdy przez dłuższy czas do systemów wodnych nie dopływa wystarczająca ilość wody z opadów, co najczęściej jest skutkiem utrzymującej się suszy atmosferycznej i rolniczej.
Do charakterystycznych objawów suszy hydrologicznej należą: niski stan wód w rzekach (przepływy niższe od średnich wieloletnich), wysychanie mniejszych cieków wodnych oraz obniżenie poziomu jezior i zbiorników.
Susza hydrogeologiczna
Odnosi się do długotrwałego obniżenia poziomu wód podziemnych, spowodowanego długotrwałym niedoborem opadów i brakiem ich infiltracji do głębszych warstw gruntu. Susza hydrogeologiczna rozwija się wolniej niż inne typy suszy, ale jej skutki mogą być szczególnie dotkliwe. Ten rodzaj suszy często występuje jako ostatni etap przedłużającego się okresu bez wystarczających opadów.
Jakie są skutki suszy?
Każdy typ suszy oddziałuje na inne elementy środowiska.
Susza atmosferyczna wpływa przede wszystkim na pogodę i klimat. Susza rolnicza obejmuje spadek plonów, pogorszenie jakości produktów rolnych, a w skrajnych przypadkach całkowite zniszczenie upraw.
Susza hydrologiczna może prowadzić do ograniczenia dostępności wody pitnej, problemów w żegludze śródlądowej oraz spadku produkcji energii w elektrowniach wodnych. Powoduje także trudności w nawodnieniu pól i utrzymaniu bioróżnorodności. Z kolei susza hydrogeologiczna utrudnia dostęp do wody ze studni, obniża wydajność ujęć wodnych oraz przyczynia się do osuszania torfowisk i bagien.
Jakie jest zagrożenie suszą w Polsce?
Polska należy do krajów o stosunkowo niskich zasobach wodnych w skali europejskiej, a wynika to z jej położenia geograficznego oraz niekorzystnych warunków hydrologicznych. Średnia dostępność wody wynosi w Polsce około 1600 m³ na mieszkańca rocznie. Jest to znacznie poniżej średniej europejskiej (4500 m³) i światowej (6000 m³). W czasie suszy ten wskaźnik może spaść nawet do 1000 m³ na mieszkańca rocznie, potęgując ryzyko deficytu wody.
Jak zapobiegać suszom?
Wobec ograniczonych zasobów i rosnącego zagrożenia suszą, konieczne jest wdrażanie skutecznych strategii zarządzania wodą, które pozwolą na racjonalne wykorzystanie dostępnych zasobów oraz ochronę środowiska i gospodarki przed negatywnymi skutkami niedoboru wody.
Podstawowym sposobem zapobiegania suszy glebowej jest irygacja, czyli nawadnianie gleby wodą, szczególnie w okresach deficytu opadów. Dzięki temu utrzymana zostaje odpowiednia wilgotność gleby, co wspiera wzrost roślin i ogranicza straty w rolnictwie. Równocześnie konieczne jest optymalne gospodarowanie zasobami wodnymi, obejmujące m.in. retencję wody, poprzez budowę zbiorników wodnych, odtwarzanie mokradeł czy zwiększanie lesistości. Działania te wspierają odbudowę naturalnych rezerwuarów wody, łagodzą skutki suszy różnych typów i pomagają zachować równowagę ekosystemów wodnych.
Obecnie w Polsce najbardziej widoczną i monitorowaną formą suszy jest susza hydrologiczna. Zgodnie z najnowszymi danymi Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW-PIB), na dzień 22 maja 2025 roku, przepływ wody poniżej progu SNQ (średniego niskiego przepływu) odnotowano na 42 stacjach hydrologicznych.
Źródła:
