Oceany wchodzą w nową epokę ochrony. Od stycznia 2026 r. zaczął obowiązywać Traktat o pełnym morzu – pierwsze globalne porozumienie, które pozwoli realnie chronić obszary stanowiące dwie trzecie powierzchni światowych oceanów. Dokument otwiera drogę do tworzenia morskich obszarów chronionych, wzmocnienia ocen środowiskowych i sprawiedliwego podziału korzyści z zasobów morskich. WWF podkreśla, że to historyczny moment, ale także test dla państw – w tym Polski – które wciąż zwlekają z ratyfikacją.
Nowy rozdział w historii zarządzania oceanami
Od stycznia 2026 r. świat wchodzi w nową erę ochrony oceanów. W życie wchodzi Traktat o pełnym morzu – pierwsze w historii, kompleksowe porozumienie regulujące działalność człowieka na obszarach stanowiących aż dwie trzecie powierzchni światowych oceanów. To przełom zarówno dla ekosystemów morskich, jak i globalnej gospodarki.
WWF podkreśla, że skuteczne wdrożenie nowych przepisów wymaga ścisłej współpracy rządów, biznesu i środowiska naukowego.
Dlaczego ten traktat jest tak ważny
Prace nad dokumentem trwały blisko 20 lat. Do tej pory pełne morza – obszary poza jurysdykcją państw – pozostawały w dużej mierze bez skutecznych narzędzi ochrony. Tymczasem to właśnie tam żyją kluczowe gatunki migrujące, takie jak płetwal błękitny, miecznik czy żółw skórzasty, a także wrażliwe ekosystemy głębinowe, m.in. . zimnowodne koralowce.
Kirsten Schuijt, Dyrektor Generalna WWF International, podkreśla wagę tego momentu: „Wejście w życie Traktatu o pełnym morzu to moment o historycznym znaczeniu – zarówno dla oceanów, jak i dla wszystkich ludzi, którzy są od nich zależni. (…) To dopiero początek, dlatego zachęcamy rządy i biznes do ścisłej współpracy przy skutecznym wdrażaniu traktatu.”
Jak powstawał Traktat o pełnym morzu
Porozumienie ONZ BBNJ (Biodiversity Beyond National Jurisdiction) przyjęto w czerwcu 2023 r. We wrześniu 2025 r. osiągnęło wymagany próg 60 ratyfikacji, co otworzyło drogę do wejścia w życie w 2026 r. Dziś ratyfikowało je już ponad 80 państw, a pierwsza Konferencja Stron (COP) odbędzie się jeszcze w tym roku.
Polska poza pierwszą grupą ratyfikujących
Choć to globalny sukces, WWF zwraca uwagę na niepokojący fakt: Polska nie znalazła się wśród pierwszych 60 państw, które umożliwiły wejście traktatu w życie.
Andrzej Ginalski, Kierownik Zespołu Morskiego WWF Polska, ostrzega: „Jeśli polskie władze nie przystąpią pilnie do ratyfikacji, Polska nie znajdzie się wśród krajów, które będą decydować o losach otwartych oceanów – nie tylko o ich ochronie, ale również o sposobie sprawiedliwego podziału korzyści.”
Co zmienia nowe porozumienie
Traktat wprowadza narzędzia, które mogą realnie odwrócić trend degradacji oceanów. Najważniejsze z nich to:
Sieć morskich obszarów chronionych
Po raz pierwszy powstaje prawnie wiążący mechanizm tworzenia MPA (Marine Protected Areas) na pełnym morzu. To kluczowy krok do realizacji globalnego celu: ochrony 30% oceanów do 2030 r. Obecnie chronione jest zaledwie nieco ponad 1% pełnych mórz.
Silniejsze oceny oddziaływania na środowisko
Nowe przepisy obejmą m.in. rybołówstwo, żeglugę, układanie kabli podmorskich i eksploatację zasobów. Każda działalność o potencjalnym wpływie na ekosystemy będzie musiała spełniać bardziej rygorystyczne wymogi.
Większa przejrzystość i współpraca naukowa
Traktat ułatwia dostęp do danych, wspiera wymianę wiedzy i rozwój badań nad oceanami.
Sprawiedliwy podział korzyści
Po raz pierwszy ustalono zasady korzystania z morskich zasobów genetycznych – kluczowych m.in. dla medycyny i biotechnologii.
Dlaczego ochrona pełnych mórz jest kluczowa
Pełne morza to fundament globalnej stabilności ekologicznej i gospodarczej. Wspierają najważniejsze łowiska, umożliwiają transport morski i odgrywają ogromną rolę w regulacji klimatu. Oceany pochłaniają ok. 90% nadmiarowego ciepła oraz 25% emisji CO₂, łagodząc skutki kryzysu klimatycznego.
Nowa era dla oceanów i odpowiedzialność dla państw
Traktat o pełnym morzu to milowy krok w stronę ochrony globalnych zasobów naturalnych. Teraz kluczowe jest jego skuteczne wdrożenie oraz dołączenie kolejnych państw, w tym Polski, do grona sygnatariuszy.
Źródło: WWF
