Smog kojarzy nam się z szarą zimą, jednak wiszące w powietrzu zagrożenie czyha na nas również w ciepłe dni. Czy latem występuje smog? Mało znane zanieczyszczenie ozonem powstaje w warunkach wysokiej temperatury i braku wiatru. Cząsteczki ozonu przyziemnego tworzą wtedy aurę rodem z Los Angeles. Letni smog pomimo niegroźnego wyglądu, jest zabójczy dla naszego zdrowia. Nie jest on zarezerwowany jedynie dla ciepłego klimatu, wręcz przeciwnie – ilość dni ekspozycji na zanieczyszczenie ozonem stale wrasta w Polsce.
Ozon jest związkiem chemicznym budzącym mieszane uczucia. Z jednej strony buduje warstwę ozonową, która chroni nas przed szkodliwym promieniowaniem UV. Z drugiej-atakuje nas latem jako ozon przyziemny, będąc wysoce toksycznym zanieczyszczeniem wtórnym. Gaz ten tworzy się w skomplikowanej reakcji fotochemicznej przy udziale prekursorów ozonu i promieniowania ultrafioletowego. Ozon przyziemny to silny gaz cieplarniany, który przyczynia się do wzmacniania globalnego ocieplenia.
Jak powstaje letni smog? Przepis na niewidzialne zagrożenie
Główną przyczyną powstawania smogu fotochemicznego są tlenki azotu. Za ich największą emisję odpowiada sektor transportu, a dokładniej mówiąc pojazdy napędzane silnikami wysokoprężnymi (Diesla). Ponadto za ich wytwarzanie odpowiadają: przemysł wytwórczy, budownictwo oraz przemysł energetyczny. Najbardziej na zanieczyszczenie ozonem są więc narażeni mieszkańcy miast oraz stref przemysłowych.
Ozon przyziemny powstaje na drodze fotolizy, czyli rozpadu pod wpływem promieniowania słonecznego. Dlatego właśnie największe jego stężenie można obserwować w gorące dni, kiedy jest niska wilgotność powietrza, a pogoda bezwietrzna. Powstały ozon troposferyczny jest bezbarwnym gazem, który zagraża ludziom i roślinom.
Niestety letni smog (w przeciwieństwie do smogu zimowego), wykazuje tendencję wzrostową w Polsce. Ostatnie letnie sezony (2025) przyniosły epizody krytycznego wzrostu stężenia ozonu. Szczególną tendencję do występowania smogu fotochemicznego ma województwo dolnośląskie. To we Wrocławiu 21 maja 2026 roku wydano ostrzeżenie o przekroczeniu docelowego poziomu dla ozonu. Incydent ten jest niezwykle niepokojący, ponieważ jest dowodem na wydłużenie okresu występowania zanieczyszczenia ozonem w Polsce.
Zanieczyszczenie ozonem, a zdrowie. Jak reaguje nasz organizm?
Ozon jest związkiem chemicznym o dużej reaktywności oraz silnych właściwościach utleniających. Dodatkowo z racji, że nie rozpuszcza się w wodzie, może głęboko penetrować nasz układ oddechowy, doprowadzając do problemów zdrowotnych.
Co się stanie po wdychaniu ozonu? Ekspozycja na podwyższone stężenie ozonu przyziemnego wywołuje stan zapalnych dróg oddechowych, objawiający się suchym kaszlem, bólem w klatce piersiowej, dusznościami i zmniejszaniem wydolności płuc. Szczególnie narażeni są alergicy i astmatycy. Ozon nasila reakcję oskrzeli na alergeny oraz zaostrza przewlekłe schorzenia pulmonologiczne.
Grupami o podwyższonym ryzyku są również dzieci i osoby starsze. Na styczność z ozonem przyziemnym mają również osoby uprawiające sport na świeżym powietrzu.
Nie tylko ludzie. Zanieczyszczenie ozonem niszczy lasy i uprawy
Ozon przyziemny jest zabójczy nie tylko dla ludzi. Wykazuje on silną fitotoksyczność – jego obecność w powietrzu staje się niebezpieczna dla roślin. Związek ten przenika w aparaty szparkowe do wnętrza liści i wywołuje stres oksydacyjny, niszcząc chlorofil.
Te z pozoru delikatne zmiany w komórce uszkadzają blaszkę liściową, co doprowadza do przedwczesnego starzenia się rośliny. Smog letni jest jednym z winowajców drastycznego spadku przyrostu biomasy lasów, a także obniżenia plonów rolniczych. W dodatku starannie pielęgnowana roślinność miejska, która chroni nas przed skutkami zmian klimatu jest najbardziej narażona na tą zabijającą od środka substancję.
Jak się chronić przed ozonem przyziemnym?
W przeciwieństwie do smogu zimowego, przed ozonem przyziemnym nie uciekniemy w domowe zacisze, ani nie ukryjemy się za maseczką. Najskuteczniejszą metodą ochrony przed tym niebezpiecznym gazem jest zmiana codziennych nawyków i unikanie czasu największej ekspozycji.
Stężenie zanieczyszczenia ozonem gwałtownie wzrasta w czasie ciepłych, bezwietrznych dni o małej wilgotności. Ponadto ryzyko ekspozycji na ten gaz rośnie w godzinach 11:00-19:00. Nie oznacza to zakazu wychodzenia z domu w tych godzinach, jednak dbając o swoje zdrowie, unikaj długiej ekspozycji w tych godzinach. Zaplanuj trening, bieganie, czy jazdę na rowerze na wczesny poranek lub późne popołudnie. Ćwiczenia w pełnym słońcu w środku dnia przyniosą więcej szkody niż zdrowia, przez wdychanie szkodliwego gazu.
W czasie ciepłych i bezwietrznych dni staraj się wietrzyć mieszkanie wczesnym porankiem i wieczorem. Natomiast jeśli korzystasz z klimatyzacji, upewnij się, że działa na obiegu wewnętrznym, aby nie wprowadzać zanieczyszczonego powietrza do domu.
Przed wyjściem z domu sprawdź jakość powietrza w aplikacji mobilnej „Jakość powietrza w Polsce” lub odwiedź stronę Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ). Szczególnie zwróć uwagę na parametr ozonu (). Kiedy wskaźnik podświetla się na kolory pomarańczowy i czerwony ogranicz wizyty na zewnątrz oraz zadbaj o osoby starsze, dzieci i astmatyków.
Smog letni jest mało znanym zagrożeniem w czasie wakacyjnego odpoczynku, a nawet wiosennych spacerów. Warto być świadomym obecności zanieczyszczenia ozonem i zadbać o swoje zdrowie.
Źródła:
