W Europie od kilku lat tworzone są Strefy Czystego Transportu (SCT). Od początku budziły emocje wśród społeczeństwa. W ostatnich latach dynamicznie rosła ich liczba – obecnie funkcjonuje ponad 300 SCT w Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii. Coraz częściej niektóre państwa (Niemcy, Francja czy Wielka Brytania) wprowadzają korekty w regulacjach, a nawet likwidują Strefy Czystego Transportu. W Krakowie trwają protesty, a w Warszawie straż miejska kontroluje czy wszystkie samochody spełniają wymogi.
Europa – zmiany w regulacjach, a nawet likwidacja Stref Czystego Transportu
W części krajów Europy Środkowej i Południowej liczba Stref Czystego Transportu wciąż rośnie. Jednak coraz częściej rozwiązanie to stanowi jedynie narzędzie czasowe mające na celu osiągnięcie celów klimatycznych.
W krajach europejskich coraz częściej dochodzi do zmian w regulacjach, a nawet likwidacji Stref Czystego Transportu. Głównymi przyczynami są: osiągnięcie norm jakości powietrza w regionie, presja społeczno – ekonomiczna oraz zmiana struktury floty pojazdów (rosnący udział aut spełniających warunki oraz pojazdów elektrycznych).
Francja – polityczny konflikt o strefy czystego transportu
We Francji Strefy Czystego Transportu obowiązywały w około 40 aglomeracjach, w tym w Paryżu czy Marsylii. Francuski System Zones à Faibles Émissions (ZFE) opierał się na naklejkach, różnicujących pojazdy według norm emisji.
W 2025 r. francuskie Zgromadzenie Narodowe głosowało za zniesieniem obowiązku utrzymywania ZFE w niektórych miastach ze względu na czynniki społeczno – ekonomiczne. Obecnie procedura legislacyjna w tym zakresie trwa, ale na razie nowe prawo nie zostało uchwalone. Strefy uznano za obciążenie dla gospodarstw domowych o niższych dochodach. Minister ds. transformacji ekologicznej Agnès Pannier-Runacher podkreśliła, że całkowita rezygnacja z ZFE jest niemożliwa, a w największych miastach, takich jak Paryż czy Lyon, planowane są zaostrzenia wymogów.
Niemcy – likwidacja stref po osiągnięciu norm klimatycznych
W Niemczech system Umweltzonen funkcjonował od 2008 r. Do centrów miast mogły wjechać jedynie pojazdy posiadające odpowiednią naklejkę.
W latach 2020–2024 wiele miast (m.in. Heidelberg, Karlsruhe, Mannheim, Hanower, Tübingen czy Reutlingen) zniosło strefy. Powodem było osiągnięcie norm klimatycznych oraz coraz większy udział samochodów spełniających warunki.
Analizy wykazały, że średnioroczne stężenia szkodliwych związków spadły poniżej dopuszczalnych norm obowiązujących w Unii Europejskiej, a jakość powietrza uległa poprawie. W Niemczech likwidacja stref była spowodowana znaczną poprawą wskaźników środowiskowych po latach obowiązywania restrykcji, a nie pod wpływem presji politycznej.
Jak strefy czystego transportu funkcjonują w Wielkiej Brytanii?
W Wielkiej Brytanii obowiązuje tzw. Clean Air Zones (CAZ), a w Londynie ponadto Ultra Low Emission Zone (ULEZ), czyli najbardziej złożony system Strefy Czystego Transportu w Europie. W 2023 r. Podjęto decyzję o rozszerzeniu ULEZ na większy obszar (obecnie 380 km2), który dotyczy wszystkich pojazdów. Wywołało to silne napięcia polityczne. Mimo to strefa nie została cofnięta.W Londynie funkcjonuje także opłata kongestyjna za wjazd samochodów do centrum miasta. Po rozszerzeniu ULEZ średnie stężenia zanieczyszczeń spadły o 44%, natomiast pyłów o 26%.
Ciekawym przykładem jest miasto Leeds, gdzie całkowicie zrezygnowano z wdrożenia planowanego Clean Air Zones. Decyzję tą argumentowano faktem, że jakość powietrza poprawiła się znacznie wcześniej dzięki modernizacji autobusów oraz programom wsparcia dla przedsiębiorców.
Strefy Czystego Transportu w Polsce
W Polsce Strefy Czystego Transportu wdrażane są od niedawna w porównaniu do innych europejskich miast, gdzie obowiązują już kilka lat. Rozwiązanie to przyjęto w Krakowie oraz Warszawie. Planowane jest także wprowadzenie Strefy Czystego Transportu w Katowicach. Wśród Polaków budzi to kontrowersje. Gminy apelują do władz miasta – samochód jest koniecznością, ponieważ umożliwia dojazd do pracy, szkoły czy placówek medycznych, szczególnie z obszarów, gdzie nie ma łatwego dostępu do transportu publicznego.
Kraków – gminy apelują o zmiany w strefie czystego transportu
W Krakowie Strefa Czystego Transportu obowiązuje od 1 stycznia 2026 i obejmuje praktycznie całe miasto. Mieszkańcy ciągle protestują, zbierają także podpisy pod referendum o usunięciu ze stanowiska prezydenta Krakowa Aleksandra Miszalskiego.
Prezydent Krakowa poinformował, że po zapoznaniu się z zastrzeżeniami dotyczącymi strefy czystego transportu w Krakowie postanowił wprowadzić korektę w regulacjach.
Wójtowie i burmistrzowie gmin zrzeszonych w Stowarzyszeniu Metropolia Krakowska, w odpowiedzi na deklarację prezydenta stolicy Małopolski, zaapelowali o wprowadzenie racjonalnych zmian w zasadach funkcjonowania SCT. Uważają, że nowe rozwiązania powinny być wypracowane wspólnie i uwzględniać zarówno interes mieszkańców, jak i przyczynić się do poprawy jakości powietrza w mieście.
Stowarzyszenie Metropolia Krakowska apelują także o zmniejszenie obszaru SCT wyłącznie do terenów, na których występują przekroczenia dopuszczalnych norm szkodliwych związków i pyłów.
Warszawa – Zarząd Dróg Miejskich sprawdza ruch, a straż miejska wystawia mandaty
Strefa Czystego Transportu obowiązuje także w Warszawie od 1 lipca 2024 r. Zarząd Dróg Miejskich (ZDM) planuje przeprowadzić analizę ruchu na terenie wprowadzonej półtora roku temu SCT. Sprawdzane będą kierunki wjazdu i wyjazdu aut, rodzaj samochodów, a także normy emisji.
W Warszawie planowane jest zamontowanie do wiosny kilkunastu kamer do analizy ruchu w centrum miasta. Obecnie kamery wykorzystywane są do zarządzania ruchem – pozwalają reagować na zdarzenia drogowe, a także umożliwiają sterowanie sygnalizacją świetlną.
Działanie to ma na celu sprawdzenie czy Strefa Czystego Transportu ogranicza liczbę najbardziej emisyjnych pojazdów w Warszawie. To istotne dla jakości powietrza, poziomu hałasu i komfortu życia mieszkańców. Ponadto miasto będzie mogło na bieżąco oceniać efekty SCT i podejmować decyzje, co ułatwi planowanie ruchu.
Straż miejska w Warszawie odpowiada za egzekwowanie zakazu wjazdu do stolicy aut, które nie spełniają norm. Od początku bieżącego roku strażnicy zarejestrowali blisko 90 przypadków naruszenia zakazu wjazdu do SCT oraz nałożono 16 mandatów karnych. Monitoring samochodów prowadzony jest codziennie.
Źródła: Polska Agencja Prasowa; Główny Inspektorat Ochrony Środowiska; tvnwarszawa.pl
