Po ponad 70 latach rzeka Ełk ponownie płynie swoim historycznym korytem. Przebudowany za blisko 40 mln zł węzeł wodny Modzelówka przywraca 11,5 km naturalnego biegu rzeki i wzmacnia ochronę torfowisk w otulinie Biebrzańskiego Parku Narodowego. To jeden z najważniejszych etapów renaturyzacji mokradeł Biebrzy, zwiększający retencję, poprawiający uwilgotnienie gleb i podnoszący bezpieczeństwo przeciwpożarowe tego wyjątkowo wrażliwego obszaru.
Odtworzenie historycznego koryta rzeki
28 maja 2026 r. ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska otworzyła przebudowany węzeł wodny Modzelówka. Dzięki inwestycji odtworzono 11,5 km martwego odcinka rzeki Ełk, która po dekadach znów płynie swoim naturalnym korytem. To kluczowy element renaturyzacji mokradeł Biebrzańskiego Parku Narodowego, przez lata osuszanych wskutek intensywnych melioracji.
Inwestycja o wartości blisko 40 mln zł zwiększa retencję, poprawia uwilgotnienie torfowisk, ogranicza emisje z przesuszonych gleb oraz wzmacnia bezpieczeństwo przeciwpożarowe – stabilizując poziom wód i zapewniając lepszy dostęp do wody dla służb.
– Renaturyzacja koryta rzeki Ełk to inwestycja, która realnie zmienia przyszłość Kotliny Biebrzańskiej. Odtworzenie starego biegu rzeki przywraca wodę na tym dużym obszarze, wzmacnia ekosystemy wodne, nawadnia torfowiska i pola uprawne, a jednocześnie zwiększa bezpieczeństwo przeciwpożarowe. W czasach, gdy susze trwają miesiącami, a deszcze są krótkie i nawalne, takie działania stają się fundamentem ochrony przyrody i stabilności rolnictwa. To przykład konsekwencji i współpracy, dzięki którym plan sprzed lat dziś realnie chroni ludzi, przyrodę i przyszłość regionu – powiedziała ministra Paulina Hennig-Kloska.
Dlaczego renaturyzacja była konieczna?
Od utworzenia Biebrzańskiego Parku Narodowego w 1993 r. jednym z największych wyzwań była odbudowa mokradeł Basenu Środkowego Biebrzy. Przez dziesięciolecia melioracje odprowadzały wodę z doliny, powodując zanik naturalnych cieków. Wody rzeki Ełk przejął Kanał Rudzki, a Jegrzni – Kanał Woźnawiejski. Wysychające torfowiska zaczęły emitować gazy cieplarniane i stawały się coraz bardziej podatne na pożary.
Doświadczenia z 2020 r., kiedy największy w historii parku pożar strawił rozległe połacie torfowisk, pokazały, że brak wody w rzece Ełk utrudniał działania gaśnicze. Przywrócenie przepływu zwiększa możliwości reagowania kryzysowego i jednocześnie odbudowuje ekosystemy.
Projekty LIFE – odbudowa naturalnych procesów wodnych
Renaturyzacja jest realizowana od ponad dekady w ramach projektów LIFE – jedynego instrumentu UE poświęconego ochronie środowiska i klimatu.
Etap I (LIFE09 NAT/PL/000258, 2010–2017):
- uporządkowanie sieci wodnej w tzw. Trójkącie (Jegrznia – Ełk – Kanał Woźnawiejski),
- budowa jazu i progów piętrzących,
- zwiększenie przepływu wód w 11-kilometrowym odcinku Jegrzni,
- ograniczenie odpływu do Kanału Woźnawiejskiego. Budżet: ponad 15,5 mln zł.
Etap II (LIFE13 NAT/PL/000050 – Ren2): Najważniejszym osiągnięciem jest przebudowa węzła wodnego Modzelówka. Budżet blisko 40 mln zł finansują:
- Komisja Europejska – 34%,
- NFOŚiGW – 46%,
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – 10%,
- Biebrzański Park Narodowy – 10%. Projekt zakończy się w 2027 r., trwa monitoring efektów środowiskowych.
Kolejne działania w dolinie Biebrzy
Ministerstwo Klimatu i Środowiska kontynuuje inwestycje w odbudowę mokradeł. W programie FEnIKS 2021–2027 przeznaczono 450 mln zł na retencję i renaturyzację przekształconych cieków wodnych oraz ekosystemów zależnych od wód.
Biebrzański Park Narodowy zrealizuje projekt „Restytucja stosunków wodnych w mokradłach w Trójkącie: Kanał Woźnawiejski – rzeka Jegrznia – rzeka Ełk. Etap III”, wykorzystując ponad 8 mln zł z programu FEnIKS. Wkrótce ruszy też nabór dla samorządów i organizacji pozarządowych na projekty komplementarne.
Równolegle rozwijany jest system ochrony przeciwpożarowej – modernizowana infrastruktura, rozbudowywany monitoring i doposażane jednostki straży pożarnej. Działania obejmą ponad 148 tys. ha terenów cennych przyrodniczo.
MKiŚ, Biebrzański Park Narodowy i Narwiański Park Narodowy pracują nad kompleksowym projektem przeciwpożarowym obejmującym rozwój infrastruktury ratowniczej na terenach podmokłych, modernizację systemów monitoringu oraz doposażenie służb.
