Naukowcy od dawna chcieli zbadać jedno z najbardziej niedostępnych dla człowieka obszarów wschodniej Grenlandii. W pracach naukowych nad topnieniem lodowców pomogły narwale. Sześć osobników, wyposażonych w specjalne czujniki, zbadało wody w Scoresby Sound, czyli największym systemie fiordów na świecie. Co wykazały badania? Dlaczego na Grenlandii lodowce topnieją szybciej?
Scoresby Sound (Kangertittivaq) znajduje się na wschodnim wybrzeżu Grenlandii. Jest to największy system fiordów (głębokich, długich i wąskich zatok morskich, które mocno wcinają się w głąb lądu) na świecie. Zajmuje 38 000 km² powierzchni. Należy do najmniej zbadanych przez naukowców miejsc na Ziemi. Dostęp do fiordów jest utrudniony ze względu na ogromną ilość lodu, a także ekstremalne warunki, przez co statki nie są w stanie dotrzeć w głąb tych wód.
Naukowcy współpracują z narwalami – w jaki sposób przeprowadzono badania?
Zespół naukowców, kierowany przez biologa morskiego Madsa Petera Heide-Jørgensena z Grenlandzkiego Instytutu Zasobów Naturalnych, wyposażył sześć narwale w specjalne czujniki satelitarne, które mierzyły temperaturę, zasolenie i głębokość podczas naturalnych wędrówek zwierząt. w fiordach Scoresby Sound.
Narwale odławiali miejscowi myśliwi z osady Ittoqqortoormiit. Po krótkiej chwili zwierzęta wypuszczano na wolność. Czujniki CTD zapisywały dane podczas dwóch najgłębszych nurkowań każdego dnia. Niekiedy osobniki schodziły nawet na głębokość ponad 1500 m.
Badania na Grenlandii prowadzono od 2017 do 2020 roku. W tych latach narwale zebrały ponad 2 tysiące pomiarów. Naukowcy z Uniwersytetu Kopenhaskiego, Grenlandzkiego Instytutu Zasobów Naturalnych oraz innych instytucji porównali pomiary zebrane przy pomocy narwali z danymi z bazy World Ocean Database, sięgającymi końca XIX wieku.
Na Grenlandii lodowce topnieją szybciej?
W fiordach Scoresby Sound na Grenlandii woda układa się warstwami. Zimna, mało słona warstwa, pochodząca z topniejącego lodu, unosi się na powierzchni. Poniżej zalega cieplejsza i bardziej słona woda z Północnego Atlantyku.
Podwodny grzbiet skalny blokuje przepływ zimnej wody w głąb. Taki próg zatrzymuje ciepłe masy u wejścia do wielu fiordów. Jednak w miejscach, gdzie grzbiet skalny zalega głębiej, ciepła woda z Oceanu Atlantyckiego przelewa się i dociera do czół lodowców.
Ciepła woda Atlantyku dociera do głębokich basenów, nawet setki kilometrów w głąb systemu fiordów. Woda ta podmywa lodowce od spodu, powodując tzw. topnienie bazalne i przyspieszając cofanie się czół. Zdaniem naukowców może to przyczyniać się do przyspieszenia topnienia lodowców. W latach 1960-2021 temperatura oceanów w badanym regionie rosła średnio o około 0,047°C rocznie.
Naukowcy, analizując wyniki, potwierdzili, że równowaga między warstwą zimnej a ciepłej wody została zaburzona. Warstwa ciepłej, atlantyckiej wody staje się coraz grubsza, podczas gdy warstwa chłodnej wody polarnej się kurczy. Odpowiada to procesowi zwanemu atlantyfikacją wschodniej Grenlandii.
Badanie naukowe z wykorzystaniem narwali – jakie mają znaczenie dla świata?
Niniejsze badanie naukowe ma znaczenie dla całej planety. Pokrywa lodowa na Grenlandii jest drugim co do wielkości rezerwuarem lodu na Ziemi.
W latach 2000-2023 lodowce na świecie straciły łącznie 6542 mld ton lodu. Przyczyniło się to do wzrostu poziomu mórz o 18 mm. Na Grenlandii w roku hydrologicznym 2024-2025 (czyli od 1 września do 31 sierpnia) pokrywa lodowa utraciła 139 mld ton lodu. Sama wyspa od 1992 roku podniosła średni poziom wód o około 1,3 centymetra. Szacuje się, że gdyby stopniał cały lód na Grenlandii, morza i oceany podniosłyby się o około 7,4 metra.
Badanie z wykorzystaniem narwali może mieć kluczowe znaczenie dla zrozumienia procesów przyspieszających topnienie lodowców. Ponadto dane z niniejszych badań mogą zostać uwzględnione w modelach klimatycznych.
Źródło:
- Mads Peter Heide-Jørgensen i in. 2026. Narwhals document atlantification of East Greenland.Science Advences 12, 1424
