Program „Czyste Powietrze” miał przynieść ulgę domowym budżetom i poprawić jakość środowiska, jednak dla wielu właścicieli domów stał się źródłem ogromnych problemów finansowych przez nieuczciwych wykonawców.
Rządowy projekt ustawy o wsparciu dla osób fizycznych poszkodowanych podczas realizacji tego programu, omawiany obecnie w Sejmie pod numerem druku 3007 (1 czytanie), ma na celu całkowite odciążenie niewinnych obywateli. Nowe przepisy wprowadzają systemowe mechanizmy obronne, które chronią beneficjentów przed koniecznością zwrotu dotacji z własnej kieszeni, gdy winę za niezrealizowaną inwestycję ponoszą nieuczciwi wykonawcy lub osoby trzecie.
Cel nowych regulacji oraz zakres chronionych umów w programie „Czyste Powietrze”
Głównym założeniem przygotowywanych przepisów jest zdjęcie odpowiedzialności finansowej z obywateli, którzy znaleźli się w dramatycznym położeniu nie ze swojej winy. Państwo zamierza wyciągnąć pomocną dłoń do tych beneficjentów, którzy rzetelnie podeszli do procedury pozyskania wsparcia, lecz na skutek działań nieuczciwych firm zostali z niczym, a instytucje finansujące zażądały zwrotu wypłaconych zaliczek.
Ochrona prawna ma objąć przede wszystkim te umowy, które bazowały na wnioskach składanych w okresie od 15 lipca 2022 roku do 28 listopada 2024 roku. Legislatorzy przewidzieli również możliwość objęcia regulacjami starszych kontraktów, o ile stosowano do nich analogiczne zasady wypłat bezpośrednio na rzecz wykonawcy. Regulacje te adresują problem wypłat bezpośrednich, które dotychczas generowały największe ryzyko nadużyć ze strony nieuczciwych podmiotów.
Zawieszenie spłat i tymczasowe wstrzymanie egzekucji roszczeń
W sytuacji, gdy beneficjent „Czystego Powietrza” padł ofiarą przestępstwa gospodarczego lub oszustwa ze strony wykonawcy, nowe prawo oferuje mu narzędzia mrożące wszelkie roszczenia finansowe. Zamiast natychmiastowego egzekwowania zwrotu środków przez fundusz, poszkodowany zyskuje prawo do wystąpienia z formalnym wnioskiem o zamrożenie spłaty należności.
Zgodnie z ustawą, właściwy fundusz może natychmiast, tymczasowo wstrzymać ściąganie należności już po dotarciu informacji o zawiadomieniu o przestępstwie, zanim jeszcze wpłynie oficjalny wniosek o zawieszenie. Działanie to chroni obywateli przed stresem i presją egzekucyjną jeszcze w trakcie wstępnych czynności organów ścigania.
Wyłączenie odpowiedzialności finansowej i zwolnienie z podatku PIT
Najważniejszym elementem reformy jest całkowite uwolnienie poszkodowanych od długu w przypadku rozstrzygnięć karnych. Przepisy przewidują automatyczne zwolnienie z długu, jeśli sąd prawomocnie skarze oszusta lub warunkowo umorzy postępowanie karne za czyn, przez który umowa nie doszła do skutku. Beneficjent zostaje uwolniony od obowiązku zwrotu dotacji tylko w tej części, w której faktycznie nie udało mu się odzyskać pieniędzy od nieuczciwego wykonawcy. Z kolei każda kwota, którą uda się odzyskać w ramach rekompensaty, musi zostać zwrócona do funduszu w ciągu 30 dni.
Jeśli standardowe procedury zawiodą, regionalne fundusze zyskają swobodę w zakresie restrukturyzacji zadłużenia – będą mogły odraczać terminy, rozkładać spłaty na raty, a nawet w pełni umarzać zaległości. Dla domowych budżetów, kwoty te zostaną całkowicie zwolnione z podatku dochodowego PIT.
Odpowiedzialność wykonawców, uprawnienia funduszy oraz ochrona danych osobowych
Państwo nie zamierza poprzestać jedynie na ochronie obywateli. Nowe regulacje przenoszą ciężar walki z nieuczciwymi wykonawcami bezpośrednio na instytucje publiczne. Niezależnie od przyznanej beneficjentowi pomocy, fundusz ma prawo bezpośrednio dochodzić od wykonawcy zwrotu kwoty, którą mu wypłacił, wraz z odsetkami jak za zaległości podatkowe. Nowe przepisy nadają właściwemu funduszowi status pokrzywdzonego w postępowaniach karnych dotyczących nadużyć wykonawców, co znacząco wzmacnia jego pozycję procesową.
Aby system działał prawidłowo, odpowiednie instytucje muszą przetwarzać informacje. Właściwe fundusze, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz minister ds. klimatu przetwarzają dane osobowe w celach monitorowania programu, audytu i kontroli. Dokumentacja z danymi osobowymi będzie przechowywana maksymalnie do 10 lat po realizacji umowy.
Źródło:
