Jarzębina to często jedno z pierwszych skojarzeń z jesienią. Jagody tego drzewa nawlekane na nitkę, aby zrobić z nich korale, są miłym wspomnieniem z dzieciństwa. Dojrzewające owoce jarzębiny zwiastują nadchodzącą jesień, jednocześnie stanowiąc pokarm dla ptaków. Jak wysoka rośnie jarzębina? Ile lat żyje jarzębina? Sprawdź, czy wiesz wszystko o tej powszechnie znanej królowej jesieni.
Jarzębina to inaczej jarząb pospolity (Sorbus aucuparia). Jest gatunkiem rośliny wieloletniej, występującej przeważnie w postaci drzewa. Podobnie jak uprawiane w Polsce drzewa owocowe, np. jabłoń, grusza, śliwa, czy wiśnia, należy do rodziny różowatych. Występuje dziko na obszarze całego kraju; jest też uprawiana w ogrodach i sadzona np. przy drogach, skwerach, czy w parkach. Ze względu na niewielkie wymagania glebowe i odporność na trudne warunki atmosferyczne jest rośliną chętnie wybieraną do nasadzeń. W celach ozdobnych sadzi się jarząb mączny (Sorbus aria) oraz jarząb szwedzki (Sorbus scandia).
Jak wygląda jarzębina?
Jarząb pospolity (Sorbus aucuparia) jest drzewem o smukłym pokroju i dość wąskiej koronie. Czasem występuje w formie krzewu. Dorasta do ok. 15 m wysokości, rzadko 20 m, przy czym obwód pnia wynosi ok. 40 cm.
- Kora: gładka, jasnopopielata, łuszcząca się płatkami. Na młodych gałęziach filcowaty nalot, starsze gałęzie gładkie, brązowe;
- Liście: nieparzystopierzaste, długości do 20 cm. Mają po 9-12 podłużnie eliptycznych, piłkowanych listków;
- Kwiaty: białe, zebrane w baldachy średnicy 7-12 cm;
- Owoce: pozornie przypominają jagodę. W zależności od liczby słupków składają się z 2-5 komór, a w nich są po 1-2 nasiona brązowej barwy. Same owoce mają kulistawy kształt, wielkość 6-9 mm, barwę od pomarańczowej do szkarłatnej. Barwa zależy od odmiany.
Jarzębina kwitnie przeważnie od V do VI. Jest rośliną zapylaną przez owady.
Kiedy jarzębina ma owoce? Kiedy jarzębina robi się czerwona?
Owocowanie jarzębiny zaczyna się od lipca, a pełnię owocowania jarząb osiąga około października. Należy zaznaczyć, że jest zależne od stanowiska (jakość, gleby, zasobność w wodę, a przede wszystkim nasłonecznienie) i temperatury. Dlatego na obszarach o słonecznej ekspozycji i wyższych temperaturach nastąpi to wcześniej.
W zależności od nasłonecznienia i odmiany, owoce będą na początku pomarańczowe, a w przypadku odmian o barwie koralowej z czasem dojrzewania wybarwią się na kolor czerwony.
Źródło zdjęcia: Pixabay
Czy jarzębina jest trująca?
Charakterystyczne owoce jarzębiny zawierają dużo witaminy C, E, P, K, PP, cukier sorbozę, garbniki i pektyny. Jednak surowe są niejadalne dla ludzi. Przydatność do spożycia wyklucza gorzki smak oraz zawartość trującego w większych dawkach kwasu parasorbinowego.
Ciekawym jest to, że owoce jarzębiny zawierają dwa razy więcej karotenu niż marchew i mają też moc prozdrowotnych właściwości. Można z nich skorzystać po przemrożeniu, wysuszeniu lub po zanurzeniu na chwilę owoców we wrzątku, lub innej obróbce termicznej. Wtedy owoce jarzębiny tracą trujące właściwości i gorzki smak.
Czy drzewo jarzębiny jest pod ochroną w Polsce?
Jarzębina, czyli jarząb pospolity występuje w kilku gatunkach. Jednym z najrzadszych, choć dobrze rozsiewających się i spotykanych coraz częściej jest jarząb szwedzki (Sorbus scandia).
Jarząb szwedzki na stanowiskach dzikich jest pod ścisłą ochroną gatunkową, figuruje w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin. Razem z jarzębem mącznym jest chętnie sadzony w celach ozdobnych.
Jakie jest zastosowanie jarzębiny?
Jarzębina jest rośliną znajdującą szerokie wykorzystanie. Jest używana jako:
- roślina miododajna,
- ozdobna,
- produkt spożywczy do wytwarzania przetworów takich jak soki, dżemy, marmolada, soki, czy mus. Robi się z niej jarzębiak, a także owoce jarzębiny można usmażyć razem z jabłkami i podawać jako dodatek do mięs,
- roślina ziołolecznicza – owoce jarzębiny zawierają dużo witaminy C, E, P, K, PP, mają właściwości moczopędne, przeciwzapalne, regulują przemianę materii oraz działają wzmacniająco przy grypie i przeziębieniu. Już w starożytnym Rzymie opisywano wyciągi z owoców jarzębiny jako środek na wzmocnienie pracy serca i naczyń krwionośnych. W Polsce zielarze zalecali owoce jarzębiny przy krwawych biegunkach, chorobach płuc, wątroby oraz tzw. puchlinie wodnej, towarzyszącej niewydolności nerek.
Jarzębina jest drzewem, które osiąga wiek 100 lat, a czasem nawet więcej. Już się czerwieni, dlatego cieszmy się jej kolorem, róbmy zdrowe przetwory, korzystajmy z właściwości leczniczych. Może uda nam się żyć tak długo jak ona?
