Tegoroczna mroźna zima zasiała ziarenko zwątpienia w zjawisko globalnego ocieplenia. Klimatolodzy jednak wyprowadzają nas z błędu, zaznaczając, że to właśnie rekordowe ujemne temperatury są skutkiem zmian klimatu. Anomalie pogodowe na całym świecie dokładają cegiełkę potwierdzającą wpływ globalnego ocieplenia na naszą planetę.
Prognozy pogody zaskakiwały Polaków, a prawdziwa zima, na którą straciliśmy nadzieję utrzymywała się przez kilka miesięcy. Zmarznięte rzeki, obfite opady śniegu i lód na drogach nie bez przyczyny wywoływały wątpliwości – „Czy klimat naprawdę się ociepla?”. Naukowcy nie mają wątpliwości, że odpowiedź na to pytanie to zdecydowane TAK.
Czy pogoda i klimat to to samo?
Żeby zrozumieć, dlaczego mroźna zima nie oznacza końca globalnego ocieplenia musimy się pochylić nad pojęciem pogody i klimatu. Często używamy ich zamiennie, jednak mają one zupełnie inne znaczenie.
Pogoda to chwilowy stan warunków atmosferycznych w danym miejscu. Zaliczamy tu wskaźniki takie jak temperatura, wilgotność powietrza prędkość i kierunek wiatru, opady i ciśnienie atmosferyczne. Pogoda jest zmienna w czasie i przestrzeni, co doskonale rozumiemy, sprawdzając prognozę w miejscu np. wakacyjnej destynacji. Wpływa na nią przede wszystkim cyrkulacja atmosferyczna, przynosząca na dany obszar masy powietrza.
Klimat to statystyczny stan atmosfery lub przebieg typów pogody w cyklu rocznym charakterystyczny dla danego regionu. Zmienia się on znacznie wolniej niż pogoda, a jego zmiany mają poważne konsekwencje dla całego ekosystemu.
Dodatkowo zmiany klimatu możemy stwierdzić na podstawie długookresowych wahań. Dlatego nasze codzienne obserwacje pogody nie wystarczają, aby stwierdzić czy klimat się zmienia.
Styczeń 2026: najzimniejszy w Europie i najcieplejszy na… świecie
Według danych Copernicus Climate Change tegoroczny styczeń okazał się dla Europy najzimniejszym od 2010 roku. Średnia temperatura w tym miesiącu wynosiła -2,34°C. Najzimniej było w Norwegii, Szwecji, Finlandii, państwach bałtyckich, Europie Wschodniej, Rosji oraz środkowych i wschodnich Stanach Zjednoczonych.
Z drugiej strony styczeń 2026 globalnie był piątym najcieplejszym miesiącem w historii pomiarów. Zanotowano temperaturę o 1,47°C wyższą niż w erze przedindustrialnej. „Miesiąc był o 0,28°C chłodniejszy niż najcieplejszy styczni w historii, który miał miejsce w 2025 roku, oraz o 1,47°C cieplejszy niż szacowany stan sprzed ery przemysłowej z lat 1850–1900” – podaje Copernicus.
Styczeń 2026 okazał się również miesiącem kontrastów – przez wzrost temperatury zaobserwowaliśmy intensywne pożary w Australii, Chile i Patagonii. Z drugiej strony Półwysep Iberyjski, Włochy i Bałkany odczuły obfite opady deszczu i powodzie, a Wielka Brytania zanotowała największe opady w historii stycznia od 1877 i 1836 roku.
Czy globalne ocieplenie jest przyczyną zimnych zim?
Jakkolwiek abstrakcyjnie to brzmi, to właśnie ocieplenie klimatu, a dokładniej temperatury nad Arktyką jest przyczyną występowania mroźnej zimy tego roku. Winowajcą jest zjawisko wiru polarnego.
Krąży on z największym nasileniem w czasie nocy polarnej, a więc naszej zimy. Silny prąd strumieniowy utrzymuje mroźne temperatury na północy, oddzielając je od ciepłego południa. Gdy układ baryczny jest stabilny, zazwyczaj zimy w Polsce są łagodne, a chłodne powietrze zostaje uwięzione w Arktyce.
W drugiej połowie stycznia doszło do gwałtownego osłabienia falującego wiru polarnego. „W ostatnich tygodniach stycznia półkula północna doświadczyła silnych fal zimna, gdy wędrujący polarny prąd strumieniowy rozprzestrzenił lodowate powietrze na Europę i Amerykę Północną” – podaje Copernicus.
Najprawdopodobniej do anomalii doszło przez ocieplenie temperatury powietrza, która wystąpiła z największą intensywnością właśnie nad Arktyką. Naruszyło to nie tylko równowagę układu barycznego, ale również pokrywy lodowej. „W Arktyce średni zasięg pokrywy lodowej w styczniu był o 6% niższy od średniego, co stanowi trzeci najniższy wynik w historii dla tego miesiąca” – pisze o tragicznych danych Copernicus.
Mroźna zima anomalią?
Choć po tegorocznej zimie wielu z nas ma nadzieję na powrót klimatu do stabilności, to długoterminowe dane metrologiczne są nieubłagane. Styczeń 2026 jest odstępstwem od reguły i wynikiem utraty stabilności wiru polarnego.
Trendy klimatyczne pokazują wyraźny wzrost średnich globalnych temperatur. Dodatkowo fakt, że to właśnie Arktyka ociepla się najszybciej, może zwiastować kolejne niespodziewane anomalie powodujące między innymi mroźne zimy.
„Styczeń 2026 przyniósł bolesne przypomnienie, że system klimatyczny może czasem jednocześnie dostarczać bardzo zimną pogodę w jednym regionie i ekstremalne upały w innym. Chociaż działalność człowieka nadal napędza długoterminowe ocieplenie, te ostatnie wydarzenia pokazują, że odporność i adaptacja do rosnących ekstremów są kluczowe, by przygotować społeczeństwo na wzmożone ryzyko klimatyczne w przyszłości” – podsumowuje Samantha Burgess, Liderka ds. Strategii ds. Klimatu w ECMWF.
Źródła:
„Trzy pytania o klimat”. Dr. Hab. Anita Bokwa Dyrektor Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego
