Coraz gęstsza sieć dróg przecina tereny, które od zawsze były ostoją dzikich zwierząt. W północnej Polsce szczególnie narażone są rysie – skryte drapieżniki wymagające rozległych obszarów do życia. Fundacja WWF Polska wraz z partnerami projektu LIFE prowadzi działania, które mają ograniczyć liczbę kolizji i poprawić bezpieczeństwo rysi na drogach, zwracając uwagę zarówno na odpowiedzialność kierowców, jak i konieczność właściwej infrastruktury.
Infrastruktura drogowa coraz częściej przecina szlaki migracyjne dzikich zwierząt. Rozrastająca się przestrzeń człowieka ogranicza naturalne siedliska gatunków wymagających dużych areałów – takich jak ryś. Ten skryty drapieżnik potrzebuje rozległych terenów, by zdobywać pokarm i odnajdywać partnerów, a każda bariera w krajobrazie może oznaczać dla niego śmiertelne ryzyko. Fundacja WWF Polska wraz z partnerami projektu LIFE „Rozszerzenie zasięgu występowania rysia w północnej Polsce” prowadzi od wiosny 2026 roku szerokie działania informacyjno‑edukacyjne, które mają zwiększyć bezpieczeństwo rysi na drogach.
Według badań Instytutu Biologii Ssaków PAN kolizje drogowe są jednym z trzech głównych czynników śmiertelności rysi – obok chorób i kłusownictwa. Dlatego tak istotne są działania prewencyjne, które minimalizują ryzyko wypadków.
1. Sytuacja rysi w północnej Polsce i projekt LIFE
Rysie występują dziś w trzech regionach północnej Polski: na zachodzie, gdzie Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze (ZTP) od dziewięciu lat prowadzi reintrodukcję gatunku, a także na Podlasiu oraz Warmii i Mazurach. Szacuje się, że populacja w tym obszarze liczy około 200 osobników, jednak jej stabilność wciąż jest zagrożona.
Od ponad dwóch lat trwa realizacja projektu LIFE22‑NAT‑PL‑LIFE LYNX PL LT DE ,„Rozszerzenie zasięgu populacji rysia w północnej Polsce”, którego celem jest rozszerzenie zasięgu populacji rysia w północnej Polsce. W jego ramach do środowiska wypuszczono już ponad 30 osobników, prowadzony jest monitoring oraz działania poprawiające warunki migracji i przepływu genów.
Istotnym elementem projektu jest rehabilitacja chorych i poszkodowanych zwierząt. W Dzikiej Zagrodzie w Jabłonowie leczone są rysie z województwa zachodniopomorskiego, natomiast w Nadleśnictwie Spychowo powstał ośrodek rehabilitacyjny dla rysi z Mazur i Podlasia.
Jednym z najpoważniejszych problemów populacji jest świerzb – choroba przewlekła, która nieleczona prowadzi do śmierci. Do tego dochodzą wypadki drogowe.
– Bardzo duża część rysi ulega też wypadkom komunikacyjnym (…) z reguły giną na miejscu, ale czasem może się trafić osobnik, który będzie miał tylko złamaną nogę, którą można złożyć operacyjnie i takiego rysia też uratować – mówi Roman Lizoń, lekarz weterynarii współpracujący z ZTP.
Projekt finansowany jest przez Unię Europejską, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Fundację WWF Polska. Partnerami są: ZTP, WWF Polska, Nadleśnictwo Spychowo, Centrum Ochrony Ekosystemów (Litwa) oraz Rewilding Oder Delta (Niemcy).
2. Jak możemy zwiększać bezpieczeństwo rysi na drogach
Odpowiedzialna jazda kierowców ma kluczowe znaczenie dla ograniczenia liczby kolizji. Szczególnie niebezpieczne są godziny o świcie i po zmroku, kiedy dzikie zwierzęta migrują.
– Kierujący nie dostosowują prędkości do warunków panujących na drodze i nie zachowują czujności – zwłaszcza o świcie i po zmroku, kiedy następują naturalne migracje dzikiej zwierzyny – podkreśla asp. Szymon Sobiecki z Komendy Wojewódzkiej Policji w Olsztynie.
Kierowcy powinni zwracać uwagę na znaki ostrzegawcze, dostosowywać prędkość do warunków atmosferycznych oraz obserwować pobocza – zwierzę może wtargnąć na drogę nagle.
Bezpieczeństwo rysi zależy również od właściwej infrastruktury drogowej: ogrodzeń, odpowiednich oznaczeń oraz przejść dla zwierząt. Gdy są dobrze zaprojektowane, działają skutecznie.
– Przejścia dla zwierząt nad infrastrukturą drogową, jeśli tylko są dobrze zlokalizowane, zdają egzamin. Przed dwoma laty fotopułapka uchwyciła rysia wędrującego ponad trasą S61 na Mazurach. Wcześniej podobne sytuacje rejestrowaliśmy przy innych drogach np. S7 – informuje Stefan Jakimiuk z Fundacji WWF Polska.
3. Działania informacyjno‑edukacyjne w ramach projektu LIFE
W kwietniu ZTP i WWF zorganizowały warsztaty z udziałem służb mundurowych, naukowców, przyrodników i dziennikarzy. Wypracowane wnioski stały się podstawą do stworzenia materiałów komunikacyjnych – m.in. kampanii w mediach społecznościowych promującej bezpieczną jazdę na terenach zamieszkałych przez rysie. Przy leśnych parkingach pojawiły się tablice informacyjne.
W lipcu Fundacja WWF Polska rozpoczęła kampanię radiową w lokalnych stacjach (Radio Olsztyn, Radio Szczecin), a treści edukacyjne emitowane są również na ekranach przy stacjach benzynowych i w lokalnych portalach informacyjnych. Celem jest zwiększenie świadomości o wysokiej śmiertelności rysi na drogach północnej Polski i zachęcenie kierowców do ostrożniejszej jazdy.
Źródło informacji: WWF
