Naukowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego wspólnie z Babiogórskim i Gorczańskim Parkiem Narodowym rozwijają system sztucznej inteligencji, który rozpoznaje rysie na zdjęciach z fotopułapek. Technologia pozwala identyfikować konkretne osobniki i wspiera badania nad jednym z najrzadszych drapieżników w Polsce. 11 czerwca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Rysia.
Uniwersytet Jagielloński intensywnie wykorzystuje sztuczną inteligencję w badaniach nad dziką przyrodą. Wspólnie z Babiogórskim Parkiem Narodowym (BgPN) i Gorczańskim Parkiem Narodowym (GPN) naukowcy rozwijają system AI, który analizuje zdjęcia z fotopułapek i pomaga rozpoznawać rysie euroazjatyckie. To przełomowe narzędzie w monitoringu jednego z najrzadszych drapieżników w Polsce – populację rysia szacuje się na ok. 200 osobników.
Rysie prowadzą skryty, samotniczy tryb życia i zasiedlają rozległe kompleksy leśne. Każdy osobnik ma unikalny układ cętek na futrze, który działa jak „linia papilarna”. To właśnie te cechy wykorzystuje system sztucznej inteligencji.
Źródło: UJ
Współpraca naukowców i parków narodowych
Badania nad dużymi ssakami w Gorcach rozpoczęły się już w 2000 roku. Z czasem fotopułapki stały się podstawowym narzędziem monitoringu, a naukowcy zaczęli podejmować pierwsze próby identyfikacji rysi. Od siedmiu lat współpraca obejmuje również Babiogórski Park Narodowy, a od 2021 roku oba parki uczestniczą w międzynarodowym projekcie Euro Snapshot, badającym ssaki w różnych regionach Europy.
– Połączenie doświadczenia pracowników parku z wiedzą i nowoczesnym warsztatem badawczym naukowców UJ pozwala nam lepiej rozumieć procesy zachodzące w przyrodzie i podejmować trafniejsze decyzje ochronne – mówi Barbara Pregler z BgPN.
Jak działa sztuczna inteligencja
Na terenie obu parków działa kilkadziesiąt fotopułapek. System AI analizuje nagrania w kilku krokach:
- Wybiera najlepsze klatki, na których ryś jest dobrze widoczny.
- Oddziela sylwetkę zwierzęcia od tła, aby uniknąć błędów.
- Analizuje charakterystyczne cechy, takie jak układ cętek.
- Porównuje je z bazą danych znanych już osobników.
– Analiza nagrania od momentu wgrania filmu do aplikacji do wskazania konkretnego osobnika trwa od jednej do dwóch minut – wyjaśnia dr hab. Bartosz Zieliński, prof. UJ, dyrektor Jagiellońskiego Centrum Sztucznej Inteligencji. Dodaje, że w przyszłości podobne metody mogą objąć także inne gatunki.
Co daje lepsza identyfikacja rysi
W Gorcach udało się już rozpoznać 52 osobniki zarejestrowane w latach 2014–2026. Precyzyjna identyfikacja pozwala określić:
- liczebność lokalnej populacji,
- areały osobnicze i terytoria rozrodcze,
- interakcje międzygatunkowe,
- zagrożenia i potrzeby ochronne.
– Im więcej wiemy o aktywności i przemieszczaniu się rysi, tym skuteczniej możemy planować działania ochronne – podkreśla Barbara Pregler. – Szczególnie cenne są dane o migracjach między Babią Górą a sąsiednimi obszarami Karpat.
Dr hab. inż. Paweł Czarnota z GPN dodaje, że współpraca wielu instytucji, w tym parków narodowych i Lasów Państwowych, może pomóc w lepszym zarządzaniu populacją rysia w całych Karpatach.
Plany
Dr hab. Izabela Wierzbowska, prof. UJ, zapowiada rozszerzenie współpracy na kolejne parki narodowe, zwłaszcza te, w których występuje ryś karpacki. Podpisano także porozumienie między Wydziałem Biologii UJ a Regionalną Dyrekcją Lasów Państwowych w Krośnie, obejmujące badania nad rysiem i żbikiem.
