Jesienią tego roku ma zostać przedstawiony gotowy projekt planu zarządzania Puszczą Białowieską jako obiektem UNESCO, a już w połowie roku możemy spodziewać się, że dokument zostanie upubliczniony i poddany konsultacjom społecznym. Wiceminister Klimatu i Środowiska Mikołaj Dorożała mówił w Sejmie, że plan będzie proprzyrodniczy – podaje Portal Samorządowy.
Puszcza Białowieska jest ostatnim lasem pierwotnym na niżu europejskim. To przede wszystkim ostoja żubra, ale także wielu innych gatunków zwierząt i roślin. Obiekt Światowego Dziedzictwa „Białowieża Forest” jest na liście Światowego Dziedzictwa od 1979 r. Wtedy była wpisana na tę listę polska część puszczy. W 1992 r. dopisano także tereny znajdujące się na Białorusi i stał się to obiekt transgraniczny.
Czy UNESCO może odebrać Puszczy Białowieskiej status obiektu światowego dziedzictwa?
Sprawa stała się głośna po wycince drzew na dużą skalę w 2017 r., którą uzasadniono walką z gradacją kornika drukarza. Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) orzekł w 2018 r., że działania te były niezgodne z prawem unijnym. To wtedy pojawiły się informacje, że UNESCO może odebrać Puszczy Białowieskiej status obiektu światowego dziedzictwa albo przenieść na listę dziedzictwa w zagrożeniu. UNESCO domaga się od Polski planu dla zarządzania obiektem, w którym mają być określone działania, aby zachować puszczę dla przyszłych pokoleń.
Dokument ten dla polskiej części Puszczy Białowieskiej na zlecenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska przygotowuje od kilku lat Instytut Ochrony środowiska (IOŚ). Projekt od 2023 r. na bieżąco jest uzupełniany i zmieniany. Obecnie w Puszczy Białowieskiej nie jest prowadzona gospodarka leśna. Została wstrzymana decyzją sądu, który zajmował się pozwem cywilnym złożonym w tej sprawie przeciwko Lasom Państwowym przez organizacje ekologiczną Pracownia na Rzecz Wszystkich Istot.
Nowymi elementami w planie są kwestie związane z ochroną granicy polsko-białoruskiej, np. wpływ na przyrodę stalowej zapory zbudowanej w 2022 r. na 186 km czy budowy Tarczy Wschód. Wywołany przez Białoruś kryzys migracyjny trwa od 2021 r.
Wątpliwości lokalnych społeczności w sprawie rządowych planów
Plan rządu budzi opór wśród mieszkańców regionu. W marcu samorządy wystosowały skargę do UNESCO na działania polskiego rządu związane z projektem tego planu.
O działaniu wbrew społeczności mieszkańców Puszczy Białowieskiej mówił na komisji ochrony środowiska jeden z podlaskich posłów, starosta Hajnówki oraz przedstawiciele niektórych organizacji społecznych z Białowieży. Zarzucali, że głosy lokalnej społeczności nie są uwzględniane w trakcie opracowywania planu. Puszcza, według dokumentu, ma być podzielona na strefy, co budzi największe kontrowersje.
Jak podaje Portal Samorządowy, Dyrektor IOŚ dr hab. Marcin Stoczkiewicz mówił we wtorek na sejmowej komisji, że prawdopodobnie zostanie zaproponowany podział Puszczy na cztery strefy: ochrony ścisłej (I), ochrony częściowej I (II), częściowej II (III) oraz strefa czynnej ochrony różnorodności biologicznej i ochrony krajobrazu (IV). Lokalne samorządy i mieszkańcy obawiają się zwłaszcza o kształt tej ostatnie, która ma zostać podzielona na kolejne podstrefy: jedna ma być przeznaczona do ochrony gatunków (podstrefa A), w drugiej ma być drzewostan wymagający aktywnej gospodarki leśnej, aby przekształcać las w naturalny (B). Strefą C mają być drzewostany kwalifikujące się do włączenia do strefy częściowej ochrony z preferowaną naturalną regeneracją. Nie podano jednak jakie mają być powierzchnie tych podstref. Lokalna społeczność obawia się, że jeśli strefa IV będzie stanowiła mniej niż 18 proc. całkowitej powierzchni puszczy, zostaną zaostrzone obostrzenia związane z ochroną przyrody, a także będzie stanowiło to zagrożenie dla puszczańskich nadleśnictw, firm z regionu, co będzie skutkowało zmniejszeniem się ilości miejsc pracy.
IOŚ poinformował, że w ramach prac nad planem odbyło się około 30 spotkań ze stronami zainteresowanymi. Były to spotkania na temat strefowania. Zaznaczono, że od początku prac kładziony jest duży nacisk na to, aby projekt powstał przy udziale społeczności.
