Współczesne możliwości migracji niedźwiedzia brunatnego w polskich Karpatach wynikają w dużej mierze z długotrwałych zmian w użytkowaniu ziemi – twierdzą polscy naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wyniki badań opublikowali w czasopiśmie naukowym „PeerJ”. Czytaj, czym jest rewilding!
Artykuł dotyczący wpływu historycznych zmian użytkowania gruntów na łączność siedlisk niedźwiedzia brunatnego w polskich Karpatach został napisany przez pracowników Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ (doktorantki Anny Szwagierczak, dr Elżbiety Ziółkowskiej, dr. Michała Jakiela, dr. Dominika Kaima) oraz Joanny Wąs z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN.
„Przeprowadzone badania pokazują, że współczesne możliwości migracji niedźwiedzia brunatnego w polskich Karpatach wynikają w dużej mierze z długotrwałych zmian w użytkowaniu ziemi. Podobne zależności mogą dotyczyć również innych dużych drapieżników” – mówi Anna Szwagierczak, jedna z autorek publikacji. „Na poprawę jakości i łączności siedlisk dużych ssaków takich jak niedźwiedź brunatny wpływają szczególnie procesy depopulacji obserwowana na obszarach wiejskich w całej Europie. Szczególnym przykładem tego procesu w Polsce jest Beskid Niski, który dzięki swojej wyjątkowej, a zrazem dramatycznej historii związanej z przesiedleniami oraz intensywnym przemianom krajobrazu, umożliwił ocenę środowiskowych skutków depopulacji z perspektywy czasu” – dodaje badaczka.
Zapoczątkowało to proces rewildingu, czyli powrotu do stanu naturalnego, którego pierwszym etapem na tym obszarze było wkraczanie roślinności drzewiastej na grunty porolne, a następnie zwiększanie się powierzchni lasu. Trend wzrostu powierzchni lasów obserwuje się w Beskidzie Niskim również współcześnie, co znacznie zwiększa możliwość odnowienia się siedlisk dużych ssaków.
W celu zrozumienia wpływu zmian użytkowania ziemi przeprowadzono modelowanie łączności siedlisk metodą modelowania najmniejszego kosztu (Least-cost modeling). Pozwoliła ona na wyznaczenie położenia potencjalnych korytarzy migracji przebiegających przez Beskid Niski. „Obszar ten łączy dwie karpackie subpopulacje niedźwiedzi brunatnych: wschodnią i zachodnią, za których źródłowe obszary występowania przyjęto Bieszczady i Beskid Sądecki. Dodatkowo, przyjęta metoda pozwoliła nam na oszacowanie jakości wyznaczonych korytarzy z perspektywy siedliskowej” – przekonuje Szwagierczak.
W analizie wzięto pod uwagę ukształtowanie powierzchni badanego obszaru, stopień antropopresji (odległość od zabudowy i ciągów komunikacyjnych) oraz rozmieszczanie przestrzenne oraz wiek lasów. Oprócz współczesnych zbiorów danych przestrzennych, zastosowano także dane historyczne pozyskane map historycznych. W ten sposób mogliśmy analizować dane obejmujące przemiany krajobrazu w czterech przedziałach czasowych począwszy od lat 60’ XIX wieku do czasów współczesnych.
Analiza wykazała, że kluczowe znaczenie dla poprawy jakości i łączności siedlisk niedźwiedzia brunatnego ma wzrost powierzchni lasów obserwowany w całym analizowanym okresie. Stał się on szczególnie dynamiczny po masowych przesiedleniach ludności i utrzymuje się obecnie. W okresie dynamicznego wzrostu powierzchni lasów znaczącej poprawie uległa również jakość siedlisk niedźwiedzia brunatnego.
„Obecnie w różnych częściach Europy obserwujemy procesy depopulacji. Choć przebiegają one w różnym tempie, mają odmienne przyczyny i niosą odmienne skutki, to – jak pokazują nasze badania – w dłuższej perspektywie czasowej ich oddziaływanie na środowisko przyrodnicze może być pozytywne” – wskazuje doktorantka UJ.
Lepsze zrozumienie tych procesów (zarówno z perspektywy środowiskowej, jak i społecznej) pomoże w kształtowaniu unijnej polityki renaturyzacyjnej (Nature Restoration Law).
Publikacja
Pełna treść artkułu opublikowanego w czasopiśmie biologicznym „PeerJ” dostępna tutaj.
