Choroby tropikalne coraz częściej pojawiają się w Europie. Zmiany klimatu sprawiają, że już nawet w Polsce występują kleszcze giganty czy komary tygrysie – niebezpieczne gatunki pochodzące z ciepłych krajów. Jakie choroby tropikalne występują w Polsce? Czy służba zdrowia jest przygotowana na leczenie tych schorzeń?
W Polsce, gdzie panuje klimat umiarkowany, komary czy kleszcze przenoszące choroby tropikalne, nie są gatunkami rodzimymi. Niegdyś wszelkie przypadki zachorowań na egzotyczne schorzenia spowodowane były podróżami. Od pewnego czasu coraz częściej spotyka się w Polsce organizmy przenoszące choroby tropikalne. Eksperci alarmują, że pojedyncze przypadki obserwacji prowadzą do powstawania lokalnych ognisk zakażeń. W których rejonach Polski występują niebezpieczne gatunki?
Przyczyny chorób tropikalnych w Polsce
Według naukowców w Europie zaczynamy obserwować nie tylko pojedyncze przypadki chorób egzotycznych, ale także systemowe przesunięcie granic ryzyka epidemiologicznego. W Polsce także służba zdrowia powinna być przygotowana na leczenie tych schorzeń.
Głównymi przyczynami występowania chorób tropikalnych w Polsce są zmiany klimatu oraz globalizacja i podróże do krajów egzotycznych. Skutkiem globalnego ocieplenia jest całkowita zmiana cyklu życiowego wektorów, czyli organizmów przenoszących patogeny, co stanowi największe zagrożenie dla naszego kraju.
Zmiany klimatu – główna przyczyna chorób tropikalnych w Polsce
Niebezpieczne skutki zmian klimatu widoczne są już na przykładzie rodzimych kleszczy pospolitych. Jeszcze około 10 lat temu pajęczaki te wykazywały w ciągu roku dwa szczyty aktywności – wiosenny oraz jesienny. Jednak krótkie i łagodne zimy sprawiają, że aktywność tych organizmów może trwać niemal przez cały rok, jeśli temperatura utrzymuje się powyżej kilku stopni Celsjusza.
W Polsce, z powodu zmian klimatu, spotykamy coraz więcej patogennych gatunków pochodzących z krajów tropikalnych. Przykładami są Hyalomma, czyli kleszcz gigant czy komar tygrysi. Ponadto gatunki te mają zdolności do adaptacji do nowych warunków środowiskowych. Eksperci ostrzegają przed nowymi zagrożeniami.
Globalizacja – zagrożenie w czasie podróży
Ruch lotniczy oraz handel międzynarodowy przyczyniają się do tego, że niebezpieczne wirusy mogą pokonać tysiące kilometrów w ciągu kilku godzin. Już nawet jeden zakażony podróżny, wracający z egzotycznych wakacji, może wywołać lokalną transmisję. Jeśli w danym regionie Europy obecne są tzw. kompetentne wektory, czyli organizmy zdolne do przenoszenia patogenu, zagrożenie powstania ogniska zakażeń jest bardzo duże. Do takich wektorów można zaliczyć wiele gatunków zwierząt kopytnych oraz ptaków.
Przykładem patogenu, który w ten sposób pojawił się w wielu krajach południowej i środkowej Europy jest wirus Zachodniego Nilu. Od 2010 naukowcy dostrzegają coraz więcej ognisk. Zakażenie skutkuje ciężkimi zachorowaniami, a nawet zgonami.
Komar tygrysi – czy stanowi zagrożenie w Polsce?
Komar tygrysi zadomowił się już w kilkunastu europejskich krajach, w tym we Francji, Hiszpanii i Grecji czy Włoszech. Gatunek ten przenosi m.in. dengę, Zikę i chikungunyę. Eksperci informują, że sama obecność komara nie oznacza jeszcze epidemii, jednak drastycznie podnosi prawdopodobieństwo wystąpienia choroby.
Komar tygrysi (Aedes albopictus) to inwazyjny gatunek komara pochodzący z Azji Południowo-Wschodniej. Owad ten jest zdolny do szybkiej adaptacji do nowych warunków środowiskowych, a ponadto jest odporny na suszę.
Obecność komara tygrysiego w Polsce nie została dotychczas oficjalnie potwierdzona. Istnieje jednak rosnące ryzyko pojawienia się tego gatunku w naszym kraju. Komar ten występuje w wielu europejskich krajach, również w sąsiadujących z Polską (np.w Niemczech). Eksperci zwracają uwagę na potrzebę monitorowania gatunku.
Jakie choroby przenoszą komary tygrysie?
Komar tygrysi jest wektorem wielu niebezpiecznych wirusów, w tym dengi, żółtej gorączki, wirusa Zika i gorączki chikungunya, japońskiego zapalenia mózgu.
Według statystyk denga to najczęściej odnotowywana choroba tropikalna w Polsce. Naukowcy od lat obserwują wzrost zachorowań na to schorzenie w Europie.
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób zaleca usuwać stojącą wodę z ogrodów lub balkonów, gdzie mogą rozmnażać się komary tygrysie. Można używać także środków odstraszających, a w oknach i drzwiach zamontować moskitiery.
Hyalomma – kleszcze afrykańskie w Polsce
Wiosną 2024 r. stwierdzono w Polsce obecność egzotycznych afrykańskich kleszczy Hyalomma. Gatunek ten monitorowany jest w ramach projektu „narodowe kleszczobranie”.
Obecność kleszczy Hyalomma odnotowywano regularnie na Śląsku i w Wielkopolsce, gdzie występują największe ogniska. Naukowcy zwracają uwagę, że trwa ekspansja tego gatunku na północ kraju. Pojedyncze zgłoszenia afrykańskich kleszczy pochodzą m.in. z Pomorza czy Mazur. Dotychczas naturalnie występował w Północnej Afryce oraz w Azji.
Kleszcze z rodzaju Hyalomma są nawet kilkukrotnie większe od naszych rodzimych gatunków. Po napiciu się krwi mogą osiągnąć nawet 2 cm długości. Są też szybsze niż krajowe kleszcze. Potrafią podążać za swoją ofiarą na dystansie nawet kilkuset metrów. Głównymi żywicielami Hyalomma są zwierzęta kopytne (konie, bydło, owce i psy) oraz ptaki, jednak stanowią również realne niebezpieczeństwo dla ludzi.
Naukowcy alarmują, że corocznie, wraz z migrującymi ptakami, do Europy trafiają afrykańskie kleszcze Hyalomma. Gatunek ten rozmnaża się w bardzo szybkim tempie i jest odporny na nowe warunki środowiskowe. Eksperci wskazują, że można spodziewać się coraz więcej tych kleszczy w Polsce.
Afrykańskie kleszcze Hyalomma – jakie choroby przenoszą?
W przebadanych kleszczach Hyalomma wykryto bakterie Rickettsia aeschlimannii. Mikroorganizmy te mogą wywoływać riketsjozy z grupy gorączek plamistych, co wcześniej nie było notowane na terenie Polski.
– „Zakażenie może objawiać się wysoką gorączką, silnym osłabieniem, bólami mięśni oraz charakterystyczną zmianą skórną w miejscu ukłucia. Ten gatunek bakterii jest ściśle związany z kleszczami z rodzaju Hyalomma, więc jest nowym patogenem, po raz pierwszy zanotowanym na terenie naszego kraju” – wyjaśniła w rozmowie z PAP Wiktoria Romanek, doktorantka zajmująca się projektem „narodowe kleszczobranie”.
Afrykańskie kleszcze Hyalomma mogą przenosić także groźnego wirusa krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej (CCHFV). Patogen ten może wywołać u ludzi ciężki zespół wielonarządowy – gorączkę, wstrząs i krwotok. Choroba ta charakteryzuje się wysoką śmiertelnością. W Polsce nie stwierdzono jeszcze zachorowań, jednak potwierdzenie obecności wirusa to sygnał do zachowania szczególnej ostrożności. To już kolejne schorzenia przenoszona przez kleszcze w Polsce, zaraz po boreliozie i kleszczowym zapaleniu mózgu.
Czy Polska jest przygotowana na leczenie chorób tropikalnych?
Zdaniem ekspertów w Polsce należy dokonać systemowych zmian, aby skutecznie walczyć z nowymi zagrożeniami. Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz ośrodki diagnostyczne wymagają wsparcia przed wystąpieniem potencjalnego ogniska zakażeń chorobą tropikalną. Naukowcy podkreślają, że konieczne jest przygotowanie do diagnostyki, leczenia i prewencji, a nie reagowanie na zagrożenie w sposób doraźny.
Źródła: Nauka w Polsce; Polska Agencja Prasowa
