Międzyresortowy zespół ds. Odry przedstawił kompleksowy plan trwałego obniżenia zasolenia rzeki, oparty na innowacyjnych technologiach, współpracy z sektorem górniczym i rozbudowie automatycznego monitoringu. Ministerstwo Klimatu i Środowiska podkreśla, że po katastrofie z 2022 roku kluczowe jest działanie z wyprzedzeniem, a nie tylko reagowanie na kryzysy.
Innowacyjne technologie i monitoring: rząd przedstawia plan trwałego obniżenia zasolenia Odry
Międzyresortowy zespół ds. Odry, który koordynuje działania państwa na rzecz poprawy stanu rzeki, przygotował systemowy plan trwałego obniżenia jej zasolenia. Jednym z jego narzędzi jest ogłoszony w marcu 2026 r. przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nabór ciągły na pilotaż innowacyjnych technologii odsalania. Podczas wyjazdowego posiedzenia w Katowicach 16 czerwca 2026 r. zespół omówił kolejne kroki ograniczające ryzyko zakwitu złotej algi tego lata. Obradom przewodniczyła wiceministra klimatu i środowiska Urszula Zielińska.
Najważniejsze ustalenia:
- Międzyresortowy zespół ds. Odry przygotował i wdraża plan trwałego obniżenia zasolenia rzeki, rozłożony na etapy do 2030 roku.
- Trwa nabór NFOŚiGW na pilotaż innowacyjnych, mniej energochłonnych technologii odsalania wód kopalnianych, prowadzony w otwartej formule i we współpracy z zakładami wydobywczymi.
- W Katowicach zespół rozmawiał z uczelniami o tworzeniu konsorcjów, które przetestują te technologie w warunkach przemysłowych.
- W 2026 roku na Odrze stanie 10 automatycznych sond pomiarowych, które złożą się na ogólnopolski system wczesnego ostrzegania.
– Po katastrofie z 2022 roku nie wystarczy reagować, trzeba działać z wyprzedzeniem. Nie czekamy więc na kolejne lato z założonymi rękami. Mamy gotowy plan obniżenia zasolenia Odry, uruchomiony nabór na technologie odsalania i rozbudowujemy sieć automatycznego monitoringu. Każda tona soli, która nie trafi do rzeki, to mniejsze ryzyko powtórki katastrofy – powiedziała wiceministra klimatu i środowiska Urszula Zielińska, która przewodniczy Międzyresortowemu zespołowi ds. Odry.
Etap I: retencja i pilotaż technologii odsalania
Tematem spotkania była redukcja zasolenia wód Odry. Zespół przygotował Etap I planu inwestycyjnego dla sektora górniczego, którego celem jest obniżenie zasolenia rzeki, z realizacją do 2030 roku. Pierwszym elementem jest rozwój retencji wód kopalnianych w okresach niskich stanów wód, co ograniczy kumulację zanieczyszczeń i występowanie wysokich stężeń soli. Drugim jest pilotaż innowacyjnych technologii odsalania. Po analizie jego wyników zespół opracuje Etap II, obejmujący między innymi inwestycje w instalacje odsalające, które jeszcze bardziej zmniejszą zasolenie w dorzeczu Odry.
Do Odry każdej doby trafia ok. 6 tys. ton soli, co odpowiada 120 wagonom czystej soli. Normy środowiskowe związane z zasoleniem są przekroczone na całej długości rzeki, a utrzymujące się wysokie stężenia soli sprzyjają pojawianiu się złotej algi – słonowodnego glonu, który w 2022 roku spowodował katastrofę ekologiczną.
Zespół wskazuje, że odsalanie wód kopalnianych to jedno z największych wyzwań. Zdiagnozowano dwie główne bariery: wysokie koszty instalacji i eksploatacji oraz problem składowania produktów ubocznych, takich jak małowartościowe mieszanki minerałów. Dlatego poszukiwane są technologie mniej energochłonne i możliwe do przetestowania w warunkach przemysłowych – we współpracy z zakładami wydobywczymi.
Monitoring, renaturyzacja i działania lokalne
Zespół podsumował też wdrażanie automatycznego monitoringu wód. W 2026 roku na Odrze stanie 10 sond pomiarowych, z których cztery już działają. Będą częścią ogólnopolskiego systemu wczesnego ostrzegania tworzonego przez Inspekcję Ochrony Środowiska.
Do trwałej poprawy stanu rzeki mają przyczynić się także projekty finansowane z programu FEnIKS, w tym działania zwiększające odporność ekosystemów. Ministerstwo przygotowuje również długoterminowy program ochrony Międzyodrza.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi działania wzmacniające zdolność rzeki do samooczyszczania. – Z programu FEnIKS skierowaliśmy 310 milionów złotych dla parków narodowych i regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, między innymi na kompleksową odbudowę ekosystemu Międzyodrza oraz 100 milionów złotych dla samorządów. W ramach projektu RDOŚ w Szczecinie ruszy renaturyzacja torfowisk Międzyodrza, z monitoringiem LiDAR, która zwiększy retencję i ograniczy dopływ biogenów do Odry. Przygotowaliśmy też projekt ustawy o przywracaniu retencji i zapobieganiu skutkom suszy.
Doraźne działania i monitoring interwencyjny
Sytuacja na Odrze jest monitorowana w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska, uzupełnianego monitoringiem interwencyjnym. W tym roku badania potwierdziły lokalne występowanie przyduchy – sezonowego spadku poziomu tlenu w wodzie, typowego dla wiosny i lata. Dotychczasowe pomiary nie wykazały obecności złotej algi ani zanieczyszczeń charakterystycznych dla zrzutów ściekowych.
Działania wyprzedzające po katastrofie z 2022 roku
Latem 2022 roku doszło do katastrofy ekologicznej na Odrze. Wyginęło około 80 procent organizmów odpowiedzialnych za samooczyszczanie rzeki i tysiąc ton ryb. Komisja Europejska i Europejska Agencja Środowiska uznały to za jedną z największych katastrof w historii europejskich rzek. Przyczyną był zakwit złotej algi, spowodowany wysokim zasoleniem, niskim stanem wód i wieloletnimi zaniedbaniami.
Jak ustaliła Najwyższa Izba Kontroli, organy odpowiedzialne za bezpieczeństwo obywateli pozostały bierne w pierwszej fazie kryzysu. Dziś – jak podkreśla resort – sytuacja wygląda inaczej. Międzyresortowy zespół działa z wyprzedzeniem, koordynując monitoring, inwestycje i przygotowanie służb, by podobna katastrofa nie powtórzyła się ponownie.
Źródło: MKiŚ
