Butelkomaty w Polsce – moda czy europejska konieczność?

Butelki oddawane do butelkomatu
W drodze do butelkomatu

Butelkomaty działają w Polsce już od kilku lat. Do systemu segregowania odpadów komunalnych zdążyliśmy się już przyzwyczaić. Teraz przyjdzie nam się zmierzyć z wprowadzanym od 1. stycznia 2025 r. systemem kaucyjnym. Wielkopowierzchniowe sklepy już spieszą z montażem butelkomatów. Wiele z tych urządzeń ustawiono w ramach budżetów obywatelskich. Czy wszystkie przetrwają? Może to tylko chwilowa moda?

Przeznaczenie kwoty sprzedaży butelki bądź puszki na cele charytatywne jak np. schronisko dla bezdomnych zwierząt, czy na nasadzenia drzew to ciekawe możliwości, oprócz gotówki, vouchera na zakupy, czy zniżek np. do kina. Jednak czy to wystarczy, aby zachęcić konsumentów do wymiany?

Co to jest butelkomat?

W Polsce corocznie wprowadza się na rynek aż 220 tysięcy ton butelek PET, 37,4% z nich poddawane jest recyklingowi. Reszta zaśmieca lasy, rowy, wody, użytki rolne oraz inne obszary. Część z nich ląduje w końcu na wysypiskach. Butelkomaty to innowacyjne urządzenia pozwalające na segregację odpadów, które już na początku jej podlegają oraz nie są zanieczyszczone.

Butelkomat | ekoetos.pl

Fot. 1 Butelkomat ustawiony w Poznaniu przy markecie Lidl – ulica Warszawska

Zdjęcie z zasobów autorki.

Butelkomat to urządzenie, które w zamian za oddaną (wrzuconą) butelkę wypłaca użytkownikom 10-20 gr lub umożliwia na wykorzystanie bonusu. Dzięki tym urządzeniom klienci mają możliwość uzyskania niewielkiej korzyści, w zamian za ochronę środowiska. Oprócz butelek do butelkomatu można wrzucić też plastikowe nakrętki.

System kaucyjny

Nowelizacja ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi z dnia 13 lipca 2023 roku zawiera regulacje o kaucjach i jest przeniesieniem do krajowego prawa unijnej dyrektywy ws. zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko.

Nowy system ma ruszyć od 1 stycznia 2025 r. i objąć kaucją jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów, takie jak butelki na wodę, soki, nektary oraz mleko. Do nowego systemu zostaną włączone także opakowania szklane na napoje wielokrotnego użytku do 1,5 litra oraz puszki metalowe do 1 litra. Kaucję będzie można odzyskać po oddaniu butelki do sklepu. Do odbierania pustych opakowań zobligowano duże sklepy, o powierzchni powyżej 200 metrów kwadratowych.

W tej chwili znaczna część odpadów mających w przyszłości być objętych systemem kaucyjnym podlega utylizacji razem z pozostałymi odpadami komunalnymi. Powstający system kaucyjny ma zwiększyć poziom selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych, a w konsekwencji recykling, co ma znacznie zmniejszyć zaśmiecenie środowiska.

Sieci handlowe już rozpoczynają stawianie butelkomatów, które są częścią realizacji systemu kaucyjnego.

Jakie butelki przyjmuje butelkomat | ekoetos.pl

Fot. 2 Informacja o przyjmowanych butelkach umieszczona na butelkomacie

Zdjęcie z zasobów autorki

Gdzie stoją butelkomaty?

Część butelkomatów ustawiono na terenie sklepów wielkopowierzchniowych, takich jak np. Lidl, czy Carrefour, część przy mniejszych, jak np. Żabka. Wiele z prosperujących w kraju urządzeń powstało komercyjnie, bądź na skutek realizacji Budżetów Obywatelskich. Obecnie działa już wiele butelkomatów, lecz z różnym skutkiem. Duże znaczenie ma system wynagradzania użytkowników.

Pierwszy butelkomat został zamontowany w 2019 r. na terenie Urzędu Miasta Krakowa, kolejne pojawiły się np. w Poznaniu, Łodzi, Warszawie, Opolu. W tej chwili urządzenia przyjmujące butelki możemy spotkać już w mniejszych miastach jak np. Koźmin Wielkopolski.

Warunki oddania butelki PET

Idea oddawania butelek do butelkomatów wydaje się być wspaniałą, w pełni ekologiczną inicjatywą. Niestety, realizację mogą utrudniać, a nawet po prostu zniechęcać potencjalnego użytkownika butelkomatu, warunki oddania butelki. Mianowicie, aby oddać butelkę, należy ją:

  • wypłukać (jeśli są w niej resztki po napoju);
  • osuszyć;
  • nie zgniatać;
  • dostarczyć wraz z etykietą zawierającą kod kreskowy;
  • odkręcić z niej nakrętkę.

Chcąc zwrócić opakowania w większej ilości, może być trudno zrobić to bez zgniatania podczas zbierania i transportu, a płukanie przed oddaniem wymaga zużycia zasobów wodnych. Największą trudnością wydaje się być osuszenie butelki przed oddaniem.

Moda na ekologię trwa, moda na butelkomaty też. Wprawdzie jest nieco wymuszona wprowadzeniem systemu kaucyjnego. Jednak trudno powiedzieć, czy przyjmie się u nas tak, jak w innych krajach. Oddanie butelki wymaga nakładu czasu i pracy. Czy jesteśmy na to gotowi? Docierają już głosy o zniknięciu pierwszych butelkomatów i o licznych powodach chwilowej przerwy w działaniu innych.

Komentarze

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *