W jaki sposób pojawiają się inwazyjne owady w Polsce? Wiele z nich trafia do naszego kraju wraz z nową rośliną doniczkową, czy ogrodową. Nieuwaga, przyspieszona logistyka i wzrost popularności egzotycznych kwiatów, powoduje, że stają się one „koniem trojańskim” przenoszącym ukryte niebezpieczeństwo. Niewidoczne jaja na spodzie liści czy larwy w podłożu łatwo przedostają się do naszego ekosystemu, powodując spustoszenie rodzimych gatunków roślin.
Inwazyjne gatunki obce (IGO) są jednym z poważniejszych problemów dla polskiej bioróżnorodności. Nowe w środowisku zwierzęta czy rośliny zawleczone zza oceanu bardzo szybko dostosowują się w innych regionach geograficznych, gdzie nie występują ich naturalni wrogowie. Każdy obcy gatunek powoduje zaburzenie równowagi ekologicznej, a także straty w rolnictwie i leśnictwie.
Wybuchowa niespodzianka – Jak inwazyjne owady przedostają się na inny kontynent?
Handel roślinami doniczkowymi jest niezwykle sprzyjającą drogą dla rozprzestrzeniania się owadów. W szczególności dominują tu fitofagi, czyli organizmy żywiące się właśnie liśćmi, łodygami, czy kwiatami. Środowisko doniczkowe dostarcza nieprzerwanego źródła pokarmu oraz izoluje organizmy od niekorzystnych warunków atmosferycznych podczas tranzytu.
Wiele czynników składa się na powstanie idealnych okoliczności, do przetrwania nawet długiej podroży dla pasażerów na gapę. Mikro habitat podłoża w pojemnikach utrzymuje stałą wilgotność i temperaturę, co pozwala przeżyć np. lawom chrząszczy. Co więcej, często są to doskonałe warunki na odbycie rozwoju kolejnych stadiów owadów.
Z kolei na nadziemnych częściach rośliny transportowane są jaja i młode gąsienice! Ich idealny kamuflaż zlewający je z otoczeniem, pozwala na przejście obok standardowych kontroli wizualnych. Chowają się one najczęściej w pąkach, zagłębieniach kory oraz na spodach blaszek liściowych.
Pasażer na gapę – Jakie inwazyjne owady są przenoszone z roślinami?
Polska, jako ważny węzeł logistyczny w Unii Europejskiej, stała się obszarem osiedlenia wielu azjatyckich i śródziemnomorskich gatunków owadów, które trafiły do kraju głównie poprzez obrót materiałem szkółkarskim i roślinami ozdobnymi. Oto najważniejsze inwazyjne gatunki obce, które trafiły do naszego kraju.
Ćma bukszpanowa pogromca żywopłotów
Ćma bukszpanowa to gatunek motyla z rodziny wachlarzykowatych, pochodzący z Azji Wschodniej. Została sprowadzona do Europy w 2006 roku wraz z transportem bukszpanu przeznaczonego jako ozdoba ogrodów i terenów zielonych. W Polsce jego obecność po raz pierwszy potwierdzono w 2012 roku na Dolnym Śląsku, skąd owad ten opanował cały obszar kraju.
Najbardziej inwazyjnym stadium rozwojowym jest larwa ćmy, która żeruje na blaszkach liściowych oraz miękkiej korze młodych pędów. Samica potrafi złożyć do 100 do 400 jaj na spodniej części liści. Taka ilość gąsienic prowadzi do błyskawicznej i całkowitej defoliacji krzewów, a w konsekwencji do ich obumierania. Ćma ta doprowadziła do dewastacji zabytkowych założeń parkowych w całej Europie oraz wyeliminowania naturalnych stanowisk bukszpanu na Kaukazie.
Tarczówka marmurkowata – szkodnik sadów
Owad ten jest pluskwiakiem pochodzącym z Azji Wschodniej. Sieje spustoszenie w Ameryce Północnej i Europie. W Polsce obecność tęczówki marmurkowatej oficjalnie potwierdzono w 2018 roku. Wektorami jej transportu są zarówno sadzonki krzewów i drzew ozdobnych, jak i importowane owoce oraz warzywa.
Tęczówka marmurkowata żywi się wyłącznie sokiem roślin, w tym głównie drzew owocowych (jabłonie, grusze i brzoskwinie), krzewów jagodowych (borówka, malina, leszczyna, winorośl) oraz warzyw sadowniczych (pomidory, papryka, ogórki).
Owad ten nakłuwa tkankę roślinną, powodując brunatne przebarwienia i głębokie deformacje owoców, co całkowicie pozbawia plony wartości handlowej. Dodatkowo jesienią owady te masowo wnikają do budynków mieszkalnych, gdzie szukają schronienia na zimę i wydzielają drażniącą substancję zapachową.
Biedronka azjatycka – agresywny kolonizator
Jest to chrząszcz pochodzący z Azji Południowo-Wschodniej, wdrożony w Europie Zachodniej jako biologiczny czynnik kontroli mszyc w uprawach szklarniowych. Od 2006 roku rozprzestrzenia się w Polsce niekontrolowanie, przenosząc się między innymi w transportach roślin ozdobnych.
Biedronka azjatycka jest agresywnym drapieżnikiem wypierającym rodzime gatunki biedronek (np. biedronkę dwukropkę) poprzez konkurencję o pokarm i bezpośrednie zabijanie. Jesienią tworzy liczne skupiska w pomieszczeniach zamkniętych, powodując u ludzi reakcje alergiczne.
Polskie cenione, za granicą… niebezpieczne
Przenoszenie gatunków owadów za morze za pośrednictwem handlu roślinami nie jest zjawiskiem jednokierunkowym. Wiele gatunków owadów, które w Polsce stanowią element rodzimej fauny, zostało zawleczonych do innych stref biogeograficznych. W samej Ameryce Północnej osiedliło się ponad 450 europejskich gatunków owadów związanych z roślinami drzewiastymi i uprawnymi, z czego znaczna część trafiła tam w glebie przydoniczkowej oraz w materiale szkółkarskim.
Do tych gatunków należą np. opuchlak truskawkowiec, który potrafi zniszczyć masowo nasadzenia w szkółkach i uprawach ogrodniczych. Kolejnym gatunkiem jest chrząszcz europejski, który w Ameryce Północnej stał się kluczowym szkodnikiem darni na polach golfowych, trawnikach przydomowych i plantacjach trawy. Ponadto obecność jego larw w glebie przyczyniła się do kolejnego problemu – rozkopywania trawników przez szopy i krukowate w poszukiwaniu pokarmu.
Jak walczyć z inwazyjnymi owadami? – Paszport Rośliny
W celu walki z rozprzestrzenianiem się IGO Unia Europejska wprowadziła kompleksowy system nadzoru fitosanitarnego, oparty na mechanizmie paszportyzacji roślin.
Każda z nich powinna posiadać Paszport Rośliny. Dokument ten zaświadcza, że roślina została poddana kontroli zdrowotności i jest wolna od agrofagów kwarantannowych oraz regulowanych agrofagów niekwarantannowych (RNQP). Ponadto dzięki temu dokumentowi możliwa jest identyfikacja źródła zakażenia i wycofanie skażonych partii z obrotu.
Obecnie szczególną uwagę zwraca się w przypadku sprzedaży internetowej. Tu również każda roślina musi posiadać specjalny dokument udowadniający jej czystość i wolność od szkodników.
Globalny handel żywymi roślinami stanowi istotny wektor przemieszczania inwazyjnych gatunków owadów. Wprowadzony w Unii Europejskiej system paszportyzacji roślin stanowi narzędzie ograniczania ryzyka wprowadzania obcych i niebezpiecznych dla rodzimej flory i fauny osobników.
Źródła:
- www.plantsw.app
- National Research Council (US) Committee on the Scientific Basis for Predicting the Invasive Potential of Nonindigenous Plants and Plant Pests in the United States. Washington (DC): National Academies Press (US); 2002.
- www.wikipedia.org
