Turbiny elektrowni wiatrowych od lat na stałe zadomowiły się w Polskim krajobrazie, dając nadzieję na rezygnację z paliw kopalnych. Niestety majestatyczne wiatraki w nocy stają się zabójczą pułapką dla nietoperzy. Cichy dramat przez wiele czasu pozostawał niezauważony, jednak naukowcy postanowili wziąć sprawy w swoje ręce, tworząc nową strategię, mającą pogodzić „zieloną energię” i ochronę gatunkową.
Związek nietoperzy i farm wiatrowych został zauważony w kolejnych globalnych badaniach. W odpowiedzi na najnowszy krajowy raport pojawił się dokument łączący siły naukowców, ekologów i inżynierów w trosce o zmniejszenie śmiertelności nocnych łowców. Czy uda się połączyć „zieloną energię” z bezpieczeństwem przyrody?
Zielony dylemat: wiatraki vs nietoperze
Niezaprzeczalnie odnawialne źródła energii są niezbędnym środkiem do odejścia od węgla i gazu i powstrzymania katastrofy klimatycznej. Z drugiej jednak strony rozwiązanie to ma wiele wad, w tym śmiertelność chronionych gatunków. W taki sposób rozwiązując jeden problem, niestety stworzyliśmy kolejny i tym razem cierpią nietoperze…
Te latające ssaki są szczególnie narażone na kolizje z farmami wiatrowymi. W przeciwieństwie do ptaków, dla nietoperzy wiatraki stanowią podwójne niebezpieczeństwo. Padają one ofiarą nie tylko łopat wirnika, ale także zjawiska nazywanego barotraumą. Delikatne płuca nietoperzy nie wytrzymują różnicy ciśnień powietrza powstałych przez ruch łopat wiatraków i doznają poważnych krwotoków wewnętrznych.
Skala śmiertelności nocnych łowców jest zatrważająca. Szacuje się, że na świecie giną miliony nietoperzy rocznie. Natomiast najnowszy raport z Polski mówi o około 6 tysiącach śmiertelnych kolizji tych zwierząt.
Nowa globalna strategia dla bezpieczeństwa nietoperzy
Najnowsze badania i analizy mają dobre wieści dla wszystkich nietoperzy i… wiatraków. Nie musimy już wybierać pomiędzy czystą energią a ochroną przyrody! Nowe globalne ramy ochrony nietoperzy w obiektach energetyki wiatrowej wspierają oba sektory.
Rozwiązaniem nie jest demontaż wiatraków, a inteligentne zarządzanie ich pracą. Nowa strategia opiera się na trzech głównych filarach: lokalizacji, operacyjnym ograniczaniu pracy (curtailment) i odstraszaniu akustycznym.
Strategiczne wyłączanie (Smart Curtaliment) to pierwszy i najważniejszy punt nowych zasad. Na podstawie analiz aktywności nietoperzy i okoliczności kolizji zwiększono tzw. prędkość startową turbin, co oznacza uruchamianie ich przy silniejszym niż dotychczas wietrze. Delikatne podmuchy generują małą ilość energii, jednak to właśnie w bezwietrzne dni te latające ssaki przemieszczają się najczęściej, unikając silnych wichur. Według przeprowadzonych testów podniesienie prędkości startowej może zredukować śmiertelność nietoperzy o 50% do nawet 90%, przy jednoczesnej utracie produkcji energii na poziomie zaledwie 1% w skali roku.
Kolejnym ważnym elementem nowej strategii to odstraszanie przy pomocy ultradźwięków. Technologia pozwala na stworzenie urządzeń emitujące dźwięki w zakresie nieprzyjemnych dla nietoperzy, tworząc „akustyczną tarczę”. Umieszczenie takich transmiterów na gondolach wiatraków może skutecznie odstraszyć zwierzęta do pojawiania się w okolicy farm wiatrowych.
Technologia jest jednak nieskuteczna przy nieodpowiednim rozplanowaniu całego przedsięwzięcia. Nowe globalne ramy kładą rygorystyczny nacisk na badania środowiskowe przed planowaną inwestycją. Unikanie korytarzy migracyjnych, miejsc żerowania oraz odpowiednia odległość od lasów i zbiorników wodnych to absolutna podstawa.
Analizy o dobro nietoperzy
Nowe strategie z jednej strony zwracają uwagę na powagę problemu, a z drugiej przedstawiają realne rozwiązania, które w prosty sposób mogą uratować miliony istnień.
Oprócz technologicznych podejść opracowano również nowoczesne modele tzw. progów śmiertelności, które mają stawiać jasne zasady działania farm wiatrowych. Polegają one na oszacowaniu maksymalnej liczby nietoperzy, które mogą zginąć przy danym projekcie, aby zminimalizować ich wpływ na środowisko.
W kryteriach znalazła się również metoda PBR (Potencial Biological Removal), która bierze pod uwagę wytyczne takie jak:
- Status gatunku na Czerwonej Liście IUCN.
- Tempo rozrodu i długość życia.
- Lokalne uwarunkowania ekologiczne.
- Wielkości i lokalizacja inwentaryzacji.
Zasada ta działa nawet przy ograniczonej liczbie danych oraz pozwala na oszacowanie poziomu śmiertelności już na etapie planowania inwestycji. Dzięki temu z odpowiednim wyprzedzeniem można zaplanować środki zaradcze.
Ku bezpiecznej przyszłości nietoperzy
Najnowsze badania wskazują zmiany trendów w przemyśle energii odnawialnej z „budować jak najwięcej i jak najszybciej” do „budować mądrze i odpowiedzialnie”.
Naukowcy zwracają uwagę, że kluczem do sukcesu są nie tylko technologie i unikanie miejsc o kluczowym znaczeniu dla migracji i żerowania. Ważne są również przywracanie siedlisk w miejscach mniej konfliktowych oraz kompensacja strat i edukacja społeczeństwa.
Współpraca biologów z sektorem energetycznym pokazuje, że technologia i natura mogą koegzystować. Dzięki rozwojowi nauki możemy sprawić by zielona energia była „zielona” dla wszystkich mieszkańców naszego ekosystemu.
Źródła:
Frick, W. F., Whitby, M., Wilson, D., MacEwan, K. L., Hulka, S., Akre, K. L., & O’Mara, M. T. (2026). A global decision framework for reducing bat fatalities at wind energy facilities. Ecological Solutions and Evidence, 7(1), e70189. DOI: https://doi.org/10.1002/2688-8319.701
