Zmiany klimatu wywierają zaskakujący wpływ na przyrodę. Wiele gatunków zwierząt zmienia wielkość swojego ciała w celu adaptacji do nowych warunków środowiskowych. Mniejsze stają się m.in. ptaki, ssaki i ryby. Zdaniem naukowców zjawisko to może mieć poważne konsekwencje dla równowagi biologicznej.
Zmiany klimatu wpływają przede wszystkim na siedliska gatunków lub na kamuflaż zwierząt. Jednak w ekologii funkcjonuje reguła Bergmanna, według której stałocieplne ptaki i ssaki będą większe w chłodniejszym klimacie, a mniejsze w cieplejszym. Większe osobniki lepiej radzą sobie z utrzymywaniem ciepła podczas zimnej pory roku, z kolei mniejsze skuteczniej ochładzają organizm. Dlaczego zwierzęta zmieniają swoje rozmiary?
Jakie zwierzęta kurczą się z powodu zmiany klimatu?
Kozica północna (Rupicapra rupicapra), występująca w Alpach, górach Kaukaz, a nawet Tatrach, Karpatach czy Sudetach, zmniejszyła swoją wagę. Według naukowców średnia masa młodych kozic w ciągu 30 lat zmniejszyła aż o 25%. W tym samym czasie odnotowano wzrost temperatury o 3-4°C.
Główną przyczyną kurczenia się kozic są zmiany w zachowaniu. Zwierzęta przystosowane do chłodnych warunków w cieplejszych okresach zwykle odpoczywają. Młode kozice jedzą mniej, a tym samym wolniej rosną. Zimą mniejsze osobniki mają mniejsze szanse na przeżycie.
Kolejnym ciekawym gatunkiem, na którego ogromny wpływ mają zmiany klimatu, jest renifer (Rangifer tarandus). W normalnych warunkach powierzchnię ziemi pokrywała gruba warstwa śniegu, pod którą głodne renifery zawsze mogły znaleźć pożywienie, czyli porosty. Ocieplenie klimatu sprawia, że śniegu jest coraz mniej. W czasie mrozów, warstwa wody z roztopów czy opadów deszczu, zmienia się w taflę lodu, której kopytne zwierzęta nie są w stanie rozkopać. W konsekwencji renifery mają o wiele mniej pożywienia, a kolejne pokolenia rodzą się coraz mniejsze.
Zmiany klimatu sprawiają również, że cieplejsze są również wiosny i lata, a na terenach podbiegunowych rozkwita bujna roślinność. Naukowcy zaobserwowali, że renifery mają łatwiejszy dostęp do pożywienia, więc samice rodzą więcej potomstwa. Zimą pokarmu na jedno zwierzę robi się jednak jeszcze mniej.
Ptaki stają się coraz mniejsze?
W Chicago, jeden z ornitologów, zaobserwował dużą ilość martwych ptaków, które rozbijały się o szyby wieżowców. Przez prawie 40 lat przebadano kilkadziesiąt tysięcy martwych osobników. W badaniach skupiono się na 52 gatunkach, głównie należących do podrzędu śpiewających, takich jak wróble, lasówki i drozdowate.
Badania wykazały, że wszystkie osobniki były mniejsze w stosunku do swoich norm gatunkowych. Skróciła się długość kości podudzia ptaków o 2,4%, z kolei skrzydła w tym czasie wydłużyły się o 1,3%. Mniejsze ciała ptaków mogą zaburzać migracje, ze względu na to, że wiążą się z mniejszymi zasobami energii.
Wpływ zmian klimatu na zwierzęta morskie
Błazenki (Amphiprioninae) kurczą się z powodu zmiany klimatu, a konkretnie poprzez ocieplenie się wód. Zjawisko to dotyczy konkretnych osobników w ciągu cyklu życiowego.
Gdy temperatura wody w morzu wzrosła o 4°C, naukowcy śledzili i mierzyli błazenki przez pół roku. W tym czasie 71% samic oraz prawie 80% samców w wieku rozrodczym zmniejszyło rozmiary swojego ciała. Osobniki, które się skurczyły, miały większe szanse na przeżycie.
Błazenki potrafią regulować rozmiar swojego ciała. Zwykle powiększają sie w celu wypchnięcia innej pary z ukwiału, czyli koralu będącego siedliskiem dla tego gatunku. Jednak kurczenie się tych ryn jest, zdaniem naukowców, wynikiem wyższej temperatury morza, która ogranicza rozmiary ukwiałów, a zarazem zmniejsza ilość tlenu i pożywienia w wodzie.
Mózgi kałamarnic kurczą się?
Zmiany klimatu są przyczyną zakwaszenia oceanów. Wzrost ilości dwutlenku węgla (CO₂) w atmosferze (główna przyczyna ocieplenia) sprawia, że gaz ten zostaje rozpuszczony w wodzie. Tym samym zmniejsza się pH, co prowadzi do zakwaszenia oceanu.
Przedstawiciele podgromady płaszczoobrzękich (Coleoidea), do których należą m.in. kałamarnice, są powszechnie uznawane za najmądrzejsze bezkręgowce na Ziemi.
Naukowcy umieścili młode kałamarnice w specjalnych zbiornikach. Pierwszy symulował obecne warunki oceaniczne o naturalnym pH. Drugi zbiornik odzwierciedlał zakwaszenie oceanu prognozowane na rok 2100 (pH 7,8), wynikające z drastycznie rosnącej emisji CO2.
Wyniki wykazały, że w zakwaszonym środowisku objętość mózgu kałamarnic spadła średnio aż o 49%.Rozmiar ciał zwierząt pozostał całkowicie bez zmian.
Badacze zaznaczają, że wpływa to przede wszystkim na ośrodek wzroku kałamarnic. Drastycznie upośledza zdolność płatów wzrokowych do poprawnego przetwarzania rejestrowanego obrazu, co przekłada się na zachowania łowieckie.
Nie wszystkie gatunki się kurczą w wyniku zmiany klimatu
Wiele gatunków owadów, ptaków, płazów czy ssaków częściowo zwiększają swoje rozmiary. Jedną z metod adaptacji do ocieplania się klimatu jest zwiększanie rozmiarów dziobów, uszu i ogonów.
Ciekawym przykładem są słonie, które wykorzystują uszy do regulacji temperatury ciała – pompowana krew na dużej powierzchni łatwiej oddaje z siebie ciepło. Im większe uszy, tym więc łatwiej się zwierzęciu ochłodzić.
Ze zmiany klimatu korzystają gryzonie. Ocieplenie sprawia, że wydłużony zostaje sezon sezon wegetacyjny, a tym samym zwiększona zostaje ilość pożywienia.
Kurczenie się zwierząt – konsekwencje dla przyrody
Kurczenie się zwierząt z powodu zmiany klimatu mają dalekosiężne skutki dla ekosystemów. W chłodnych regionach mniejsza masa jest niekorzystna, a przy silniejszych mrozach całe populacje mogą zacząć wymierać. Będzie to miało ogromny wpływ zarówno na drapieżniki, jak i na równowagę botaniczną. To z kolei może wpłynąć na ekosystemy, od których zależni są ludzie.
Źródła:
- Proc. R. Soc. B. 2024. Ecological consequences of body size reduction under warming. Arnaud Sentis.
- University of Cambridge
- Reuters.com
- Scienmag
- phys.org
