Wojna w Ukrainie to tragedia nie tylko dla ludzi. Skutki inwazji odczuwają także zwierzęta. Najnowsze badania pokazują, że działania zbrojne w dramatyczny sposób wpłynęły na zachowanie dzikich ssaków w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia, czyli jednym z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Europy. Jak zmieniło się zachowanie zwierząt podczas wojny?
Naukowcy z Niemiec, Hiszpanii oraz badacze z Polskiej Akademii Nauk przeprowadzili badanie wpływu wojny na dzikie zwierzęta. Eksperci wykorzystali w tym celu nagrania z fotopułapek. To pierwsza tak kompleksowa analiza wpływu działań zbrojnych na bioróżnorodność, pokazująca jak dzikie zwierzęta adaptują się do nagłych i ekstremalnych zagrożeń.
Pierwsze badanie wpływu wojny na zwierzęta
Międzynarodowy zespół naukowców, pod kierownictwem badaczy z Uniwersytetu Albrechta i Ludwika we Fryburgu w Niemczech, przeprowadzili badania w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia. Wyniki zaprezentowano w czasopiśmie naukowym „Science”.
Metodologia badania opierała się na analizie danych z sieci fotopułapek. W styczniu 2021 roku, czyli ponad rok przed inwazją Rosji na Ukrainę, naukowcy rozpoczęli projekt monitoringu populacji rysia euroazjatyckiego w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia. Dzięki temu, po wycofaniu się rosyjskich wojsk i zabezpieczeniu obszaru przez ukraińskich żołnierzy, badacze uzyskali dostęp do danych z 31 fotopułapek.
– „Oprócz naszego początkowego projektu badawczego mogliśmy dodatkowo sprawdzić coś, co wcześniej można było badać tylko na poligonach” – powiedział jeden z autorów badania, Marco Heurich z uniwersytetu we Fryburgu, w rozmowie z PAP.
Naukowcy analizowali i porównywali aktywność 11 gatunków dzikich ssaków w trzech okresach: przed wojną, w trakcie rosyjskiej okupacji i po jej zakończeniu.
Czarnobyl – cenny przyrodniczo obszar Europy
Czarnobylska Strefa Wykluczenia, od momentu awarii reaktora w elektrowni jądrowej w 1986 roku, stała się jedną z największych ostoi dzikiej przyrody w Europie. Od dziesięcioleci naukowcy wykorzystują ten obszar do badań procesów ekologicznych zachodzących bez wpływu człowieka na środowisko przyrodnicze.
Brak obecności ludzi w Czarnobylu sprzyja wzrostowi liczebności populacji łosi, saren, dzików czy wilków. Umożliwia również powrót gatunków, które wcześniej zniknęły z tych terenów, takich jak niedźwiedź brunatny czy ryś euroazjatycki.
– Od początku rosyjskiej inwazji Czarnobyl zmienił się. Z unikatowego przypadku okolic niemal pozbawionych ludzi, gdzie działają bierne mechanizmy odnowy dzikiej przyrody, w obszar intensywnych działań wojennych, gdzie możliwość prowadzenia badań jest mocno ograniczona. W obecnym kontekście geopolitycznym rośnie potrzeba większego finansowania badań i wsparcia dla naukowców pracujących w obszarach dotkniętych konfliktem – powiedziała profesor Nuria Selva z Polskiej Akademii Nauk, w rozmowie z PAP.
Jak zwierzęta reagują na wojnę?
Naukowcy przeanalizowali zachowanie 11 gatunków. Początkowo zakładano, że zwierzęta, w reakcji na konflikt zbrojny, zmienią tryb życia na nocny i staną się bardziej czujne. Ponadto uważano, że ssaki będą unikać obszarów, gdzie obecni są ludzie. Wyniki analizy wykazały, że działania wojenne wywołały szybkie, choć niejednorodne zmiany w zachowaniu zwierząt.
Z badań naukowców wynika, że lisy i jelenie, w reakcji na działania wojenne, ograniczyły nocną aktywność w porównaniu do analogicznego okresu z wcześniejszego roku. Z kolei sarny rzadziej pojawiały się w obiektywach fotopułapek, co świadczy o unikaniu stref niebezpiecznych.
Zające były częściej obserwowane z nagrań z fotopułapek w miejscach występowania anomalii termicznych wywołanych pożarami lasów, co świadczy o dużej wrażliwości tego gatunku na zmiany środowiskowe.
Najważniejszym wnioskiem tych badań jest fakt, że zwierzęta zmieniły sposób postrzegania ludzi. Konflikt zbrojny sprawił, że dla ssaków stali się śmiertelnym zagrożeniem, porównywalnym do drapieżników.
Naukowcy podkreślają, że zaobserwowane zmiany zachowania zwierząt mogą mieć długotrwałe skutki na strukturę populacji i sposób wykorzystania siedlisk.
Autorzy badania podkreślają, że wpływ konfliktów zbrojnych na bioróżnorodność jest generalnie słabo zbadany. Wojna powoduje hałas, dewastację naturalnych siedlisk, pożary i bezpośrednie zranienia. W związku z tym działania zbrojne mogą prowadzić do poważnych spadków liczebności populacji, zaburzeń ekologicznych, a czasami także do lokalnego wymierania gatunków.
Źródło:
