Rozgwiazdy wyciągnięte z wody na kilka sekund do fotografii często nie wracają już do życia. Dla wielu turystów to niewinna pamiątka z wakacji, lecz dla morskiego stworzenia wyrok śmierci w męczarniach.
Urokliwa rozgwiazda leżąca na dnie morza stanowi nieodpartą pokusę, by zrobić bliskie zdjęcie. Niewiedza na temat podstawowej fizjologii bezkręgowców sprawia jednak, że zachowania traktowane jako sympatyczna zabawa stają się powszechnym problemem ekologicznym. Zrozumienie, co dzieje się z ciałem rozgwiazdy po opuszczeniu wody, to pierwszy krok do uratowania tysięcy morskich stworzeń w każdym sezonie.
Anatomia uwięziona poza wodą: Dlaczego powietrze dusi rozgwiazdy?
Rozgwiazdy to organizmy wysoce wyspecjalizowane, które nie posiadają płuc ani klasycznych skrzeli. Wymiana gazowa zachodzi u nich przede wszystkim poprzez drobne wyrostki skórne (papule) rozmieszczone na powierzchni ciała oraz nóżki ambulakralne, które uczestniczą również w funkcjonowaniu układu wodnego. Struktury te umożliwiają pobieranie tlenu rozpuszczonego w wodzie morskiej.
Gdy wyciągasz rozgwiazdę na powietrze, zmiana warunków środowiskowych może zaburzyć prawidłowe funkcjonowanie jej delikatnych struktur oddechowych. Może dojść do ograniczenia wymiany gazowej, odwodnienia oraz poważnego stresu fizjologicznego. W przeciwieństwie do zwierząt przystosowanych do życia na lądzie, rozgwiazdy nie są przystosowane do długotrwałego przebywania poza środowiskiem wodnym.
Nawet jeśli po zrobieniu zdjęcia zwierzę wraca do wody i sprawia wrażenie żywego, nie oznacza to, że nie doznało uszkodzeń fizjologicznych. Stres związany z wynurzeniem, zaburzenia wymiany gazowej i odwodnienie mogą negatywnie wpłynąć na jego organizm, a ich konsekwencje mogą doprowadzić do śmierci nawet po powrocie do wody.
Chemiczny cios: Kosmetyki i upał na plaży
Samo wynurzenie to nie jedyne potencjalne zagrożenie związane z kontaktem człowieka z morskim organizmem. Skóra turystów przed wejściem do wody często pokryta jest kosmetykami z filtrami UV. Niektóre zawarte w nich związki chemiczne, takie jak oksybenzon czy oktinoksat, wykazują toksyczne działanie wobec organizmów morskich, w tym koralowców i niektórych bezkręgowców. Podczas kąpieli substancje te mogą uwalniać się do wody, przyczyniając się do jej zanieczyszczenia i potencjalnie negatywnie wpływając na życie morskie. Dlatego nie należy niepotrzebnie dotykać rozgwiazd ani innych morskich stworzeń.
Sytuację pogarsza wysoka temperatura powietrza. Palące słońce i wiatr przyspieszają utratę wilgoci z powierzchni ciała rozgwiazdy, prowadząc do jej przesuszenia i zwiększając ryzyko odwodnienia oraz przegrzania organizmu.
Kolejną kwestią są uszkodzenia mechaniczne. Rozgwiazdy często mocno przytwierdzają się do skał lub piaszczystego dna za pomocą setek małych nóżek ambulakralnych. Odrywanie ich na siłę do zdjęcia niemal zawsze kończy się rozerwaniem mięśni, uszkodzeniem ramion lub trwałym kalectwem.
Efekt domina: Dlaczego znikanie rozgwiazd niszczy oceany
Rozgwiazdy nie są wyłącznie bierną dekoracją dna morskiego – w ekologii klasyfikuje się je jako tzw. gatunki zwornikowe (keystone species). Oznacza to, że od ich obecności zależy struktura i przetrwanie całego lokalnego ekosystemu. Jako drapieżniki kontrolują one populację małży, ślimaków oraz jeżowców.
Masowe wyginanie rozgwiazd w popularnych kurortach turystycznych prowadzi do natychmiastowej reakcji łańcuchowej. Przy braku naturalnego drapieżnika gwałtownie wzrasta liczba jeżowców, które zjadają podwodne łąki traw morskich oraz algi.
Zniszczenie traw morskich pozbawia z kolei schronienia młode ryby i niszczy naturalną barierę chroniącą wybrzeże przed erozją. W ten sposób jedno bezmyślne zdjęcie na plaży przekłada się na postępującą degradację całego środowiska przybrzeżnego.
Etyczna turystyka: Szanuj, obserwuj, nie dotykaj
Podziwianie podwodnego świata to niesamowite doświadczenie, jednak prawdziwy szacunek dla natury polega na obserwacji bez ingerencji. Zamiast wyciągać zwierzęta z ich środowiska, postaw na odpowiedzialną turystykę: podziwiaj rozgwiazdy wyłącznie pod wodą podczas snorkelingu i reaguj z wyczuciem, gdy widzisz, że ktoś inny próbuje użyć ich jako rekwizytu do zdjęcia.
Jedna fotografia na mediach społecznościowych traci na znaczeniu po kilku sekundach, ale dla rozgwiazdy oznacza ona koniec życia. Odpowiedzialność za stan morskich ekosystemów leży w rękach świadomych turystów. Szanuj, obserwuj, nie dotykaj. Reaguj i edukuj, bo wiele osób wyciąga morskie stworzenia z wody wyłącznie z braku wiedzy.
Źródła:
- Mark E. Siddall, Invertebrates. – R.C. Brusca and G. J. Brusca. 2003. Sinauer Associates, Sunderland, Massachusetts. xix + 936 pp. ISBN 0–87893–097–3. $109.95(cloth)., Systematic Biology, Volume 53, Issue 4, August 2004, Pages 664–666, https://doi.org/10.1080/10635150490472968
- https://www.lachimera.com/pl/nie-dotykaj-rozgwiazd
- https://akwarium.gdynia.pl
