Wiosna to czas budzenia się przyrody do życia, dotyczy to również płazów. W marcu i kwietniu żaby, ropuchy i traszki ruszą w podróż, aby odbyć coroczne gody. Niestety ich trasy często przecinają ruchliwe drogi, co kończy się tragicznie dla wielu osobników. W trosce o bezpieczne przejście płazów, przy drogach pojawiają się znaki ostrzegające, płotki zatrzymujące, czy nawet czasowo wstrzymany ruch uliczny.
Płazy należą do grupy kręgowców najbardziej wrażliwej i zagrożonej wyginięciem. W Polsce wszystkie gatunki podlegają ochronie prawnej, a wiele z nich jest również chronionych na mocy dyrektywy siedliskowej. Aktualnie posiadamy 19 gatunków płazów: żaby, ropuchy, traszki, salamandrę, grzebiuszkę, kumaki oraz rzekotkę. Niestety naukowcy obserwują znaczące spadki w liczebności tych zwierząt.
Dlaczego żaby wychodzą na drogę?
W okresie marca i kwietnia trwają wiosenne migracje płazów, co oznacza ich wzmożoną aktywność w okolicy dróg, które stoją im na przeszkodzie do miejsc odbywania godów.
Pod wpływem podwyższania się temperatury, wzrostu wilgotności i zmian występujących w przyrodzie płazy budzą się z zimowego letargu, który zazwyczaj odbywają zagrzebane w ziemi, liściach, czy na dnie zbiorników wodnych. Wtedy żaby, ropuchy i traszki pod wpływem instynktu ruszają w znaną z poprzedniego sezonu drogę w kierunku… wody.
Cykl rozwojowy płazów jest uzależniony od występowania zbiorników wodnych, czy cieków, w zależności od gatunku. Cel jest jeden: odbyć gody i złożyć skrzek. Trasa jest znana, ale może być śmiercionośna dla pechowców.
Żaby najczęściej wychodzą na drogę w nocy. Chłód i wilgoć wieczorów ochrania je przed wysychaniem, jednak stają się wtedy niewidoczne dla kierowców, a ich trasy migracyjnie bardzo często przecinają drogi leśne.
Według szacunków naukowców natężenie 4 samochodów na godzinę zabija 10% populacji ropuchy szarej, natomiast przy bardziej ruchliwych drogach, gdzie przejeżdża 60 aut na godzinę, może zginąć nawet 75% płazów.
Co oznacza znak żaby na drodze?
Coraz częściej kierowcy mogą się spotkać z niecodziennym znakiem przedstawiającym żabę na żółtym tle. Dodatkowe oznaczenia „Uwaga na płazy” lub „Zwolnij! Żaby” wyjaśniają, że należy zwrócić dodatkową uwagę na jezdnię i skaczące organizmy.
Fragmentacja środowiska naturalnego przysparza wielu problemów zwierzętom migrującym, w tym płazom. Ich naturalnie występujące wędrówki są zagrożone przez powstałe bariery, jakimi są drogi oraz poruszające na nich śmiercionośne i szybkie maszyny.
Żaby, ropuchy i traszki poruszają się wolno, a nagrzana jezdnia nie ułatwia im ucieczki przed zbliżającym się pojazdem. Najczęściej dla nieuważnych kierowców efekt jest jeden, a cierpią na nim setki osobników, co znacząco osłabia całe populacje z roku na rok.
Poznań zamyka drogi w trosce o płazy
Znaki ostrzegające przed płazami to pierwszy krok w stronę ich ochrony. Dzięki edukacji i apelom ekologów czas wiosennych migracji żab, ropuch i traszek staje się dla nich coraz bezpieczniejszy. Ważne zmiany w ruchu drogowym zachodzą w Poznaniu, gdzie wprowadzono limity prędkości oraz ograniczenie ruchu w wybranych godzinach.
„Do połowy kwietnia wybrane ulice w Poznaniu będą okresowo zamykane wieczorami i nocą z powodu wiosennej migracji płazów” – poinformował urząd miasta Poznań. Obostrzenia te będą obowiązywały do 15 kwietnia w godzinach 18:00-16:00 i obejmowały między innymi ulice: Ku Dębinie, Leśnych Skrzatów, Radarową oraz Warmińską. Ponadto poza wyznaczonym czasem prędkość na tych drogach zostaje ograniczona do 20 km/h.
Płotki, przepusty i… przenoszone żaby
Od lat wolontariusze i przyrodnicy angażują się w pomoc tej wrażliwej grupie kręgowców w corocznej wędrówce w miejsca godowe.
W tym roku szczegóły akcji ochrony płazów opisuje Wdzydzki Park Krajobrazowy. Zaangażowani pracownicy skrupulatnie zabezpieczają drogę, a następnie aktywnie pomagają żabom i ropuchom przedostać się do zbiorników wodnych.
„Wzdłuż fragmentu drogi w okolicy miejscowości Wąglikowice ustawiono 280 metrów specjalnego wygrodzenia, które ma zatrzymać płazy przed wejściem na jezdnię. Zwierzęta trafiają do specjalnych pojemników, a następnie są przenoszone w bezpieczne miejsce, w pobliże zbiorników wodnych” – opisuje działania pracowników Dziennik Bałtycki.
Takie akcje, z pozoru „bezcelowe” dają świetne efekty, a zaangażowanie wolontariuszy i ekologów ratuje lokalne populacje płazów. Dla przykładu w ciągu 80 dni wiosennej migracji w Poznaniu, dzięki takim działaniom uratowano ponad 900 żab, ropuch, traszek i grzebiuszek. Ponadto badania śmiertelności płazów na drogach wykazują, że w tym czasie pod kołami ginie 3600-4500 osobników żaby trawnej na odcinku 5 km drogi.
Do najskuteczniejszych metod ochrony płazów zaliczamy tworzenie płotków zabezpieczających przed wskakiwaniem na jezdnię. W połączeniu z ich aktywnym przemieszczaniem oraz tworzeniem przepustów pod drogami udaje się ocalić życie setek osobników.
Płazy to jedna najbardziej zagrożonych grup kręgowców. Uratowanie nawet jednej żaby, może zaważyć na przyszłości całej lokalnej populacji. W czasie wiosennych migracji zwolnijmy na drogach i zaangażujmy się w akcje ratowania tych wrażliwych istot.
Źródła:
Kaluza, M., Kaminski, B., & Grajewski, S. M. (2015). Kolizje szlaków migracyjnych płazów z infrastrukturą komunikacyjną Poznania. Zarządzanie Ochroną Przyrody w Lasach, 9.
Jermaczek, A. (2011). Nieskuteczna ochrona przyrody to gorsza jakość naszego życia. Bociek. Biuletyn Klubu Przyrodników, 2.
