Płazy to najbardziej zagrożona wyginięciem grupa kręgowców. Żaby, traszki czy kumaki stają się coraz rzadsze na świecie. Co zagraża płazom? Jak ochronić te zwierzęta?
Płazy to gatunki zmiennocieplne. Ich obecność w środowisku zależy przede wszystkim od temperatury oraz dostępu do wody. W erze globalnego ocieplenia oraz utraty siedlisk są szczególnie zagrożone. W jaki sposób zmiany klimatu wpływają na płazy?
Płazy w obliczu zagrożenia
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w najnowszym raporcie wskazała, że spośród ponad 8000 gatunków płazów aż 40,7% jest zagrożonych wyginięciem. Większość zanikających występuje w lasach tropikalnych.
W Polsce żyje 19 gatunków płazów. Należą do nich: salamandra plamista, traszki (zwyczajna, grzebieniasta, górska, karpacka), kumaki (nizinny i górski), grzebiuszka ziemna, ropuchy (szara, paskówka, zielona), rzekotka drzewna i wschodnia oraz sześć gatunków żab: wodna, jeziorkowa i śmieszka, moczarowa, zwinka i trawna. Wszystkie płazy na terenie Polski podlegają prawnej ochronie gatunkowej. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat zaobserwowano znaczne spadki liczebności niektórych gatunków.
IUCN wskazał, że do 2004 r. przyczynami zmniejszenia wielkości populacji płazów były: choroby, pożary oraz utrata i degradacja siedlisk, które związane są z rozwojem rolnictwa, infrastruktury, zanieczyszczeniami środowiska czy wycinką lasów. Obecnie, w dużym stopniu, odpowiadają za to również zmiany klimatu, które płazy będą odczuwać coraz bardziej.
Jak zmiany klimatu wpływają na płazy?
Wylesianie oraz urbanizacja powodują zmniejszenie wielkości obszarów zacienionych, a dodatkowo wyższe temperatury wpływają na parowanie wody ze zbiorników wodnych. Są to dwie kluczowe przyczyny zmian poziomu wilgotności środowiska. Uniemożliwia to płazom skuteczną termoregulację. W związku z tym zwierzęta doświadczają wyższych temperatur ciała, a w konsekwencji szybciej paruje woda z powierzchni skóry. Płazy tracą przez to zdolność do pobierania tlenu. Również w cieplejszej wodzie rozpuszczone są znacznie mniejsze ilości tego pierwiastka, co utrudnia oddychanie kijankom czy traszkom.
W wyniku zmian klimatu zwierzęta zmiennocieplne mogą doświadczać szkodliwych skutków stresu cieplnego oraz odwodnienia. Są to przyczyny negatywnie wpływające na system odpornościowy płazów. Gatunki te stają się bardziej wrażliwe na choroby. Ponadto stres cieplny uniemożliwia żerowanie i sukces reprodukcyjny zwierząt.
Wysoka temperatura i długotrwałe okresy suszy przyczyniają się do wysychania niewielkich zbiorników wodnych, w których mogą rozwijać się kijanki. Również niebezpieczne dla płazów są intensywne deszcze czy powodzie, które wymywają osobniki z sadzawek. Powoduje to izolację populacji, a nawet śmierć zwierząt.
Wyższe temperatury sprawiają, że płazy wybudzają się w cieplejsze zimowe dni z hibernacji i zaczynają poszukiwania trudno dostępnego o tej porze roku pokarmu. Ponadto wiosną, po kilkukrotnym wybudzaniu się ze snu zimowego, są znacznie osłabione, przez co częściej stają się ofiarami drapieżników.
W obliczu zmian klimatu zagrożeniem dla płazów stają się również gatunki inwazyjne, odporne na zmieniające się warunki środowiska. Przykładem takiego zwierzęcia, który szczególnie zagraża płazom, jest trawianka. Ryba ta żywi się kijankami oraz larwami traszek.
Jak możemy pomóc płazom?
Dla ochrony płazów kluczowa może być renaturyzacja dolin rzecznych oraz zmiany w rolnictwie, dzięki którym ograniczone zostanie zanieczyszczenie wody nawozami czy pestycydami. Gatunkom tym skutecznie może pomóc także odtwarzanie mokradeł.
Populacje płazów mogą zacząć migrować w poszukiwaniu odpowiednich siedlisk. Jednak większość gatunków rozprzestrzenia się wolno, a dodatkowo uzależnione są od dostępności wody w celu rozmnażania i termoregulacji. Możliwość znalezienia bardziej dogodnych miejsc jest znacznie ograniczona. Rozwiązaniem tego problemu jest tworzenie korytarzy ekologicznych dla płazów, czyli połączeń między terenami zielonymi, w których panowałyby odpowiednie warunki. Najważniejszym elementem na drodze migracji płazów jest dostęp do małych, położonych blisko siebie, zacienionych zbiorników wodnych.
Ciekawostką jest to, że niektóre gatunki płazów mogą przystosować się do zmieniających się warunków środowiska. Jednak powolne tempo ewolucji i fizjologiczne ograniczenia tolerancji termicznej zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia adaptacji w szybko ocieplającym się klimacie.
Źródła:
- https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/gdzie-slychac-rechot-zab-o-losach-plazow-w-polsce-i-na-swiecie
- Pottier P., Kearney M.R., Wu N.C., Gunderson A.R., Rej J.E., Rivera-Villanueva A.N., Pollo P., Burke S., Drobniak S.M., Nakagawa S. 2025. Vulnerability of amphibians to global warming. Nature 2025. https://doi.org/10.1038/s41586-025-08665-0
