Choć w Polsce nadal panuje mroźna i śnieżna zima, to w Afryce bociany białe (Ciconia ciconia) już zaczynają aktywnie przygotowywać się do powrotu do naszego kraju. Zachowanie ptaków monitorują badacze z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Czy migracja bocianów z Afryki zwiastuje początek wiosny i oznacza, że niedługo nastąpi długo wyczekiwane ocieplenie? Kiedy bociany przylecą do Polski?
Naukowcy z Uniwersytetu Zielonogórskiego śledzą bociany za pomocą nadajników GPS zainstalowanych na grzbietach ptaków. Urządzenia te są lekkie, w związku z czym nie przeszkadzają zwierzętom w locie. Nadajniki te przekazują informacje o dokładnym położeniu osobników, wysokości przelotu oraz tempie przemieszczania się, co pozwala naukowcom analizować przebieg migracji i zachowanie ptaków.
Bociany szykują się do powrotu do Polski. Czym jest niepokój migracyjny?
Wcześniejszy przylot bocianów nie zawsze zwiastuje początek wiosny. W tym roku ptaki odczuwają większy niż zwykle tzw. niepokój migracyjny. Zjawisko to objawia się tym, że bociany zaczynają wykazywać większą aktywność – częściej zmieniają miejsce żerowania, zwiększają liczbę lotów i testują warunki do dalszej podróży na północ. Powodem jest coraz trudniejszy dostęp do pokarmu w Afryce oraz panujące niskie temperatury i obfite opady deszczu spowodowane mokrym monsunem, który nadszedł nad kontynent wcześniej niż zazwyczaj.
Bociany zmuszone były opuścić zimowiska z powodu panujących tam niższych niż zwykle temperatur w nocy, które przekraczały normy klimatyczne o kilkanaście stopni oraz rekordowych opadów deszczu. Eksperci przewidują, że w tym roku bociany mogą wrócić wcześniej, niż w poprzednich latach. Zmiany klimatyczne realnie wpływają na migracje ptaków.
Kiedy bociany przylecą do Polski?
Bociany białe spędzają zimę na mokradłach w Afryce Środkowej, Południowej i Wschodniej. W tym roku znacznie wcześniej niż w ubiegłych latach, ptaki rozpoczęły przeloty na północ kontynentu. Z obserwacji badaczy wynika, że osobniki, które niebawem powrócą do Polski, są teraz w okolicach Sudanu oraz Czadu.
Coraz trudniejszy dostęp do pożywienia na mokradłach w Afryce oraz warunki pogodowe stanowią sygnał dla bocianów, aby wracać do Europy. Naukowcy szacują, że pierwsze osobniki mogą pojawić się w zachodniej Polsce już pod koniec lutego lub na początku marca, a największa fala przylotów prognozowana jest na początek kwietnia.
Dlaczego bociany wylatują na zimę do Afryki?
Bociany spędzają zimę w Afryce, ponieważ tam mogą znaleźć wystarczającą ilość pożywienia, którego w Europie w tym czasie brakuje. Wraz z nadejściem wiosny sytuacja się odwraca i w Afryce zaczyna brakować pokarmu.
Cały mechanizm migracji bocianów działa niezwykle precyzyjnie. Decyzja o locie wynika z instynktu ptaków. Mimo, że ptaki mają do miejsca docelowego tysiące kilometrów, to dokładnie wiedzą kiedy i gdzie lecieć. Naukowcy wciąż próbują zrozumieć, w jaki sposób bociany potrafią tak dobrze wyczuć moment migracji.
Co ciekawe, nawet jeśli napotkają w Europie jeszcze zimową pogodę, potrafią doskonale przystosować się do panujących warunków. Ptaki mogą też zatrzymywać się w krajach na południu Europy, czekając aż w Polsce nadejdą cieplejsze dni.
Jak długo leci bocian z Afryki?
Lot bocianów z Afryki do Polski trwa średnio od 1 do 2 miesięcy. Jest niebezpieczną wędrówką, podczas której ptaki muszą pokonać kilkanaście tysięcy kilometrów. Zazwyczaj bociany lecą z prędkością od 50 do 70 km/h na wysokości maksymalnie 1,5 km nad ziemią. Jednak na powrót bocianów białych do Polski wpływają m.in. układy niskiego ciśnienia, przynoszące opady oraz mocny wiatr.
Młode osobniki pozostają w Afryce aż do osiągnięcia dojrzałości. Dopiero wtedy rozpoczynają pierwsze samodzielne migracje do Europy. Starsze bociany wracają regularnie do swoich gniazd, kierując się silnym instynktem i pamięcią. Ciekawostką jest to, że w gniazdach jako pierwsi pojawiają się samce – zajmują terytoria i przygotowują miejsce dla samic, zapewniając idealne warunki do rozrodu.
Źródło: Uniwersytet Zielonogórski
