Ochrona środowiska coraz rzadziej daje się zamknąć w jednym obszarze. Woda, powietrze, odpady, chemia, bioróżnorodność i rozwój nowych inwestycji łączą się ze sobą znacznie mocniej, niż mogłoby wynikać z podziału na poszczególne dziedziny. Właśnie temu spotkaniu nauki z praktyką poświęcona będzie XXIV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Techniczna „Ochrona Środowiska. Nauka i przemysł dla ochrony Ziemi”, która odbędzie się w dniach 25–27 listopada 2026 roku. Ekoetos objął wydarzenie patronatem medialnym.
W dyskusji o środowisku łatwo posługiwać się prostymi hasłami. Trzeba oszczędzać wodę, zwiększać poziomy recyklingu, ograniczać emisje, chronić tereny zielone i rozwijać gospodarkę obiegu zamkniętego. Znacznie trudniej zaczyna się robić wtedy, gdy te postulaty trzeba przełożyć na konkretne technologie, inwestycje i decyzje gospodarcze.
To właśnie w tym miejscu spotykają się nauka i przemysł. Naukowcy mogą wskazywać nowe rozwiązania, ale przedsiębiorstwa muszą być w stanie je wdrożyć. Technologia może istnieć, ale pozostaje pytanie o jej koszt, skalę, dostępność surowców, zapotrzebowanie na energię i rzeczywisty efekt środowiskowy.
Program tegorocznej konferencji dobrze pokazuje tę złożoność. Cztery główne sesje dotyczą gospodarki wodno-ściekowej i ochrony powietrza, współczesnej chemii, przetwarzania i zagospodarowania odpadów oraz gleby, bioróżnorodności i ekologicznej wartości terenów inwestycyjnych.
Środowisko jest częścią gospodarki, a nie dodatkiem do niej
Pierwszą sesję konferencji poprowadzi prof. dr hab. inż. Jacek Kijeński. Jej tematem będzie gospodarka wodno-ściekowa i ochrona powietrza, a referat wprowadzający otrzymał znamienny tytuł: „Bez wody nie ma przyrody. A gospodarka..?”.
To pytanie dobrze pokazuje zmianę, jaka zachodzi w myśleniu o ochronie środowiska. Woda nie jest wyłącznie elementem przyrody, który należy chronić. Jest jednocześnie zasobem niezbędnym mieszkańcom, rolnictwu, energetyce i przemysłowi. Jej dostępność i jakość stają się więc zarówno problemem środowiskowym, jak i gospodarczym.
Podobnie jest z chemią, której poświęcona będzie kolejna część konferencji. Sesję „Nowoczesna chemia – szansa czy zagrożenie dla środowiska” poprowadzi prof. dr hab. inż. Beata Orlińska. Punktem wyjścia będzie referat „Otacza nas chemia. Pożytki i zagrożenia”.
Samo zestawienie szans i zagrożeń jest tutaj istotne. W debacie publicznej określenie „chemiczny” bywa używane niemal jako przeciwieństwo „naturalnego”, choć bez technologii chemicznych trudno wyobrazić sobie oczyszczanie wody, odzysk wielu surowców, przetwarzanie odpadów czy rozwój nowych materiałów.
Znacznie ciekawsze od pytania, czy chemia jest dobra lub zła dla środowiska, wydaje się więc pytanie o to, które technologie rzeczywiście pozwalają ograniczać presję na środowisko, a które jedynie przenoszą problem z jednego miejsca w drugie.
Gdy odpad nie chce stać się surowcem
Ten problem szczególnie mocno widać w gospodarce odpadami.
Jedno z najczęściej powtarzanych haseł gospodarki obiegu zamkniętego mówi, że odpad powinien być traktowany jako zasób. Kierunek jest zrozumiały, ale rzeczywistość technologiczna jest znacznie bardziej skomplikowana.
Nie każdy materiał da się łatwo rozdzielić. Nie każdy można odzyskiwać w nieskończoność. Część strumieni jest zanieczyszczona, część wymaga kosztownych procesów, a w innych przypadkach odzyskany materiał musi jeszcze znaleźć nabywcę, który będzie chciał ponownie wykorzystać go w produkcji.
Dlatego szczególnie interesująco zapowiada się trzecia sesja konferencji poświęcona przetwarzaniu i zagospodarowaniu odpadów. Poprowadzi ją prof. dr hab. inż. Zbigniew Wzorek, a referat wprowadzający zatytułowano „Technologia chemiczna w służbie przetwarzania i zagospodarowania odpadów – sukcesy i wyzwania”.
Z perspektywy Ekoetos właśnie słowo „wyzwania” jest tutaj szczególnie ważne.
O gospodarce obiegu zamkniętego warto rozmawiać nie tylko przez pryzmat tego, co chcielibyśmy osiągnąć, ale także tego, co faktycznie potrafimy dziś zrobić z konkretnymi odpadami. Gdzie recykling ma sens środowiskowy i ekonomiczny? Kiedy potrzebne są inne metody zagospodarowania? Co zrobić z materiałami, dla których technologia istnieje, ale cały proces nadal się nie bilansuje?
To są pytania trudniejsze niż samo wskazanie wymaganych poziomów recyklingu. Jednocześnie właśnie od odpowiedzi na nie zależy, czy gospodarka obiegu zamkniętego będzie funkcjonowała jako realny model gospodarczy, czy pozostanie przede wszystkim zbiorem ambitnych założeń.
Inwestycja nie powstaje na pustej działce, gdzie zaczyna się ochrona środowiska?
Ostatnia część konferencji przenosi tę samą dyskusję w zupełnie inną przestrzeń.
Sesja prowadzona przez mgr inż. Jolantę Więsyk będzie dotyczyć żyzności gleby, bioróżnorodności, gatunków inwazyjnych oraz ekologicznej wartości terenów inwestycyjnych. Referat wprowadzający poświęcony zostanie terenom zieleni w kontekście modernizacji i nowych inwestycji.
To temat niezwykle praktyczny.
Nowa droga, osiedle, zakład przemysłowy czy modernizacja przestrzeni miejskiej nie powstają w środowiskowej próżni. Teren przeznaczony pod inwestycję może pełnić funkcję retencyjną, stanowić siedlisko różnych gatunków, mieć znaczenie dla lokalnej bioróżnorodności albo tworzyć ważny fragment miejskiej zieleni.
Nie oznacza to, że odpowiedzią powinno być automatyczne blokowanie inwestycji. Znacznie ważniejsze jest pytanie, w którym momencie procesu inwestycyjnego rzeczywiście oceniamy wartość przyrodniczą danego miejsca.
Jeżeli przyroda pojawia się w analizie dopiero wtedy, gdy projekt jest już praktycznie gotowy, pole do szukania dobrego rozwiązania staje się bardzo niewielkie.
Między laboratorium a rzeczywistością
W programie konferencji znalazło się miejsce nie tylko na wykłady wprowadzające, ale także na referaty i komunikaty uczestników, dyskusje oraz sesję posterową z konkursem na najlepszy poster.
I być może właśnie ta wymiana doświadczeń jest jednym z najważniejszych elementów wydarzenia.
W ochronie środowiska mamy dziś wiele sytuacji, w których problem jest dobrze opisany, przepisy określają kierunek zmian, a technologia teoretycznie daje nowe możliwości. Pomiędzy tym wszystkim pozostaje jednak etap wdrożenia.
To tam pojawiają się koszty, ograniczenia infrastrukturalne, interesy mieszkańców, wymagania przedsiębiorstw, dostępność technologii i oczekiwania wobec samorządów.
Na Ekoetos właśnie ten moment interesuje nas najbardziej.
Nie chcemy zatrzymywać się na stwierdzeniu, że trzeba więcej recyklingu, oszczędzać wodę albo chronić bioróżnorodność. Chcemy pytać, jak zrobić to w praktyce, jakie są ograniczenia i czy proponowane rozwiązanie rzeczywiście poprawia sytuację środowiskową, czy jedynie dobrze wygląda w deklaracjach.
Dlatego podczas konferencji „Ochrona Środowiska 2026” będziemy przyglądać się nie tylko prezentowanym rozwiązaniom, ale również temu, jak nauka odpowiada na problemy, z którymi mierzy się dziś gospodarka, i jak szybko wyniki badań są w stanie wyjść poza laboratorium.
XXIV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Techniczna „Ochrona Środowiska. Nauka i przemysł dla ochrony Ziemi” rozpocznie się 25 listopada i potrwa do 27 listopada 2026 roku.
Ekoetos jest patronem medialnym wydarzenia.
