Naukowcy od lat szukają odnawialnych źródeł energii, które pozwolą na zrównoważoną gospodarkę. Czyżby rozwiązanie czekało tuż pod ich nosem? Najnowsze badania zwracają uwagę na potencjał jaki mają szyszki drzew iglastych. Ten często pomijany element lasu może być cennym surowcem w przemyśle energetycznym, chemicznym, farmaceutycznym oraz kosmetycznym.
Szyszki są niezbędnym etapem rozmnażania drzew iglastych. Są zdrewniałymi kwiatostanami i to w nich znajdują się nasiona, dające przyszłość lasu. Jakie drzewa dają szyszki? W Polsce szyszki możemy zaobserwować u 4 gatunków drzew iglastych: jodły, świerku, sosny oraz modrzewia.
Naukowcy pochylili się nad szyszkami
Naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu przetestowali potencjał niepozornych szyszek pozostawionych jako odpad leśny. Wyniki zadziwiają i pokazują różnorodność wykorzystania poszczególnych gatunków drzew.
W trakcie analizy przebadano 4 gatunki drzew iglastych: sosny zwyczajnej, modrzewia europejskiego, świerka pospolitego oraz jodły pospolitej. Głównym celem było porównanie składu pierwiastkowego, chemicznego, zawartości kwasów tłuszczowych, steroli oraz kwasów organicznych o niskiej masie cząsteczkowej (LMWOA).
Szyszki różniły się nie tylko pod względem wizualnym, który przekładał się na adaptacje ekologiczne i strategie rozsiewania roślin. Ich skład okazał się bardzo zróżnicowany, co przekłada się na potencjalne zastosowanie.
Co kryją szyszki?
Niepozorne szyszki okazały się źródłem cennych związków, a tak wiele z nich marnuje się na dnie lasów. Naukowcy uważają, że mogą być wykorzystane w praktyce!
Zawartość pierwiastków takich jak: węgiel, azot, tlen, siarka i wapń wpływają na wartość opałową, emisję CO2 i efektywność spalania. Daje to perspektywy na ograniczenie użycia np. węgla kamiennego. Związki LMWOA mają zastosowanie w produkcji biopaliw, więc ich ilość ma znaczenie w procesach biotechnologicznych.
Zbadane fenole są cenione w branży kosmetycznej i farmaceutycznej, ze względu na działanie antybakteryjne, przeciwzapalne oraz przeciwutleniające. Tu również dużą rolę odgrywają serole, które wykazują pozytywny wpływ na zdrowie ludzi i są używane jako składanki suplementów diety, leków i kosmetyków.
Do czego można wykorzystać szyszki?
Analiza wyników badań przeprowadzonych przez zespół z Poznania pokazuje wszechstronne wykorzystanie szyszek. Nie wszystkie nadają się do tego samego celu, co czyni je jeszcze ciekawszym surowcem.
W przemyśle energetycznym niekorzystnej wypadły szyszki świerka i jodły o wartości opałowej około 18 MJ/kg. Dla porównania parametry dla węgla brunatnego waha się między 7,5-20 MJ/kg. Świerk poza dużą zawartością węgla oraz niski poziom azotu i siarki, co zwiększa jego walory jako surowiec energetyczny.
Jodła odnajdzie się również w przemyśle biotechnologicznym oraz kompostowym, ze względu na dużą zawartość ligniny, azotu oraz siarki.
Szyszki sosny i modrzewia zawierają dużą zawartość holocelulozy, przez co są idealnym surowcem do produkcji materiałów biodegradowalnych, kompozytów i nanocelulozy.
Wszystkie analizowane szyszki mają wysokie właściwości przeciwutleniające, ze względu na zawartość związków fenolowych (kwasu ferulowego) oraz flawonoidów (naryngeniny). Dodatkowo obecność kwasu szikimowego u sosny i świerka może być cennym źródłem w produkcji leków przeciwwirusowych.
Serole znajdujące się w różnej zawartości w szyszkach drzew iglastych otwierają zastosowanie w przemyśle chemicznym i kosmetycznym.
Jak wykorzystać szyszki? – domowe sposoby
Nie musisz być biotechnologiem żeby wykorzystać korzyści płynące z niedocenionego surowca jakim są szyszki! Zalegające w lesie jak odpad, tylko czekają aż zrobisz z nich użytek!
Więc… Co mogę zrobić z szyszkami? Szyszki świetnie się w ogrodzie, zarówno ze względu na swoje właściwości związane ze składem, jak i strukturą.
Szyszki są świetnym materiałem do ściółkowania będąc alternatywą dla kory. Ułożone na rabatach nie tylko pięknie wyglądają, ale również zapobiegają wzrostowi chwastów, utracie wody latem, a zimą skutecznie chronią korzenie przed mrozem.
Dodatkowo szyszki dzięki swojemu kwaśnemu pH są świetnym podłożem dla borówek, rododendronów oraz hortensji nadając m intensywny niebieski kolor.
Te zdrewniałe kwiatostany są również doskonałym dodatkiem do naturalnych nawozów i kompostów. Zaopatrzają mieszanki w węgiel oraz idealnie napowietrzają.
Co ciekawe szyszki pomagają w walce ze ślimakami. Tworzą one mechaniczną barierę, ponieważ ich nierówna i chropowata powierzchnia jest nieprzyjemna dla mięczaków. Z drugiej strony są one świetnym materiałem służącym jako budulec domku dla owadów, schronienie dla jeży oraz urozmaicenie karmnika dla ptaków.
Źródła:
Kawalerczyk, J., Stuper-Szablewska, K., Woźniak, M., Brózdowski, J., Przybylska-Balcerek, A., Wieruszewski, M., & Mirski, R. (2025). Comprehensive analysis of the chemical composition of conifer cones collected from Polish forests. European Journal of Wood and Wood Products, 83(6), 188.
