Uważa się, że polskim odpowiednikiem lasów tropikalnych są łęgi. Spośród wszystkich ekosystemów w Europie należą do najcenniejszych siedlisk życia zwierząt i roślin. Lasy łęgowe w Polsce zajmują obszar ok. 338,6 km2, czyli zaledwie 0,11% powierzchni kraju. Czym są łęgi i z jakich gatunków są znane?
Czym wyróżniają się lasy łęgowe?
Lasy łęgowe związane są przede wszystkim z dolinami rzek i potoków. Występują na podłożach wilgotnych. Dogodne warunki panujące w dolinach czy na mokradłach przyczyniają się do rozwoju rozmaitych typów mikrosiedlisk.
Łęgom towarzyszą okresowe zalewania przez wody co kilka lat. Częstotliwość oraz czas trwania zalewu jest czynnikiem warunkującym życie oraz rozwój organizmów. Na podtopionych glebach zmniejsza się erozja i poprawia żyzność, co wpływa na rozwój zbiorowisk roślinnych.
Każdy las łęgowy jest inny. Obecność konkretnych gatunków w danej lokalizacji zależy m.in. od rodzaju gleby oraz stopnia wilgotności i naświetlenia.
Eksperci zwracają uwagę, że lasy łęgowe powstrzymują niekorzystne skutki nadmiernych opadów – wchłaniają wodę, chroniąc lokalne miejscowości przed zalaniem. Mają również właściwości oczyszczające skażone środowisko.
Lasy łęgowe cechuje fakt, iż mimo znacznej ingerencji człowieka, nadal są cenną ostoją bioróżnorodności.
Jakie gatunki występują w lasach łęgowych?
Lasy łęgowe zachwycają bujną, dziko rosnącą roślinnością. Drzewa dorastają nawet do 30 m! Charakterystyczne gatunki to: olsza szara i czarna, wierzba biała, wiąz pospolity, dąb szypułkowy, jesion wyniosły oraz topola.
Lasy łęgowe charakteryzują się bujnym podszytem, który chroni glebę przed wysychaniem i zarastaniem. Spełnia także rolę biocenotyczną, podnosząc odporność drzewostanu. W tej warstwie, oprócz młodych drzewek, występują także m.in. bez czarny, leszczyna pospolita, wiciokrzew, porzeczka dzika czy trzmielina pospolita.
Runo leśne jest z kolei bogate w takie gatunki jak podagrycznik pospolity, niecierpek pospolity, śmiałek darniowy, wiązówka błotna, kaczeniec, gwiazdnica gajowa czy gajowiec żółty. Skład najniższej warstwy lasu w dużej mierze uzależniony jest od stopnia naświetlenia wnętrza lasu.
Wśród roślin zielnych szczególne wrażenie robią pnącza, które malowniczo oplatają pnie drzew. Są to gatunki o wiotkich i wydłużających się łodygach, dzięki którym mogą wznosić się ku górze przy wykorzystywaniu odpowiednich podpór. Wśród pnączy wyróżnia się gatunki takie jak psianka słodkogórz, kielisznik lub chmiel zwyczajny, zwany „polską lianą”.
Bioróżnorodność gatunków roślinnych w łęgach sprawia, że w lasach łęgowych miejsca lęgowe, żerowiska i kryjówki odnalazło mnóstwo zwierząt. W tych lasach żyje niemal 100 różnych gatunków, z których większość podlega ochronie gatunkowej oraz siedliskowej.
W łęgach najliczniej występują płazy takie jak: traszka zwyczajna i grzebieniasta, kumak nizinny, ropucha zwyczajna, ropucha paskówka, żaba śmieszka czy żaba wodna. Z kolei wśród gadów wyróżnia się jaszczurki, padalca zwyczajnego oraz zaskrońca i żółwia błotnego.
Łęgi zamieszkują licznie ptaki. Wśród gatunków drapieżnych występują orliki krzykliwe, orliki grubodziobe, rybołowy i bieliki. Ponadto siedliska w tych lasach mają sowy, kukułki, dzięcioły czy gatunki z rodziny wróblowatych. Łęgi zamieszkują także ssaki, m.in. wydry, kuny leśne, łasice czy małe gryzonie.
Spośród wszystkich zwierząt zamieszkujących lasy łęgowe bardzo ważną rolę odgrywają bobry. Jako inżynierowie środowiska, wznosząc tamy, przyczyniają się do podniesienia poziomu wód powierzchniowych i spowolnienia przepływu rzek.
Gdzie w Polsce występują lasy łęgowe?
Lasy łęgowe zwykle porastają nizinne lub wyżynne tereny, czasami też podgórskie. Dzięki temu występują w wielu miejscach kraju. Lasy łęgowe, czyli „polskie lasy deszczowe” znajdują się na terenach Pojezierza Wielkopolskiego, Kotliny Toruńskiej, w dolinie Wisły i na obszarach Dolnej Odry. Łęgów nie brakuje także na Żuławach Wiślanych czy w Parku Krajobrazowym Lasy nad Górną Liswartą oraz w Dolinie Baryczy.
Co zagraża polskim lasom deszczowym?
Głównym zagrożeniem dla łęgów jest działalność gospodarcza człowieka w zakresie melioracji i regulacji rzek. Prostowanie koryt, umacnianie brzegów rzek oraz obniżanie poziomu wód gruntowych powoduje wysuszanie dolin, a w konsekwencji zmianę struktury fauny i flory. Poważny problem stanowi także zabudowa przeciwpowodziowa, która ogranicza swobodny nurt rzeki. Taka działalność człowieka może skutkować zmniejszeniem powierzchni terenów zalewowych i prowadzić do całkowitego zaniku tego unikatowego środowiska.
Kolejnym zagrożeniem dla tych lasów jest rolnictwo. Karczowanie roślinności i wycinka drzew w łęgach w celu pozyskania terenów uprawnych i łąk przez pewien czas było zjawiskiem popularnym. W związku z tym obecnie lasy te zajmują niewielki procent ich dawnego obszaru występowania.
Zagrożeniem dla lasów łęgowych są jest także inwazja gatunków obcych, które mają poważny wpływ na ekosystemy leśne. W konsekwencji wypierane są gatunki rodzime, co może skutkować spadkiem bioróżnorodności. Przykładem inwazyjnego gatunku obcego zagrażającego naturalnej bioróżnorodności w krajobrazie lasu łęgowego jest coraz liczniej występujący klon jesionolistny.
Źródło: Kaszyński B., Szczukowska H. 2012. Łęgi, polskie lasy deszczowe. Łęgi, polskie lasy deszczowe. Studia i Materiały CEPL w Rogowie 14 (32): 104-110
