Kiedy inne rośliny szykują się do spoczynku zimowego, na estradę wychodzi on – zimowit jesienny, niecodziennymi kwiatami zwiastujący mającą wkrótce nadejść zimę. Wyglądem przypomina krokus, lecz nie jest z nim blisko spokrewniony i przede wszystkim jest od niego większy. Chociaż zdarza się, że zimowity zakwitają też wiosną, regularną porą kwitnienia tych urokliwych kwiatów jest jesień.
Urok zimowita jesiennego został doceniony przez hodowców, którzy wprowadzili go do uprawy. Koniec lata i okres jesieni, to czas, w którym możemy zaobserwować i podziwiać nietuzinkowe kwiaty tej rośliny.
Gdzie rośnie zimowit jesienny?
Zimowit jesienny (Colchicum autumnale) rośnie w Europie. W Polsce jest spotykany w naturze w niższych położeniach górskich, a także na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce.
Zimowit jesienny można znaleźć na wilgotnych łąkach, pastwiskach i w lasach łęgowych. Jest rośliną lubiącą słoneczne stanowiska.
Jak już wspomniano, bulwy zimowita jesiennego sadzone są w ogrodach. Działki okwiatu zimowita rosnącego w naturze mają kolor bladofioletowy. W sprzedaży można spotkać ogrodowe odmiany zimowitów o kwiatach białych (np. odmiana zimowita 'Album’ o kwiatach drobnych oraz pełnokwiatowa odmiana 'Albiplenum’), a także odmiany kwitnące na różowo, fioletowo i purpurowo (są to np. 'Lilac Wonder’, 'Herald’, 'Plenum’, 'Rubrum’).
Jak wygląda zimowit jesienny?
Zimowit jesienny osiąga wysokość 8-30 cm. Charakteryzuje się tym, że liście i kwiaty rośliny nie występują razem i mogą być oglądane tylko o określonych porach roku. Kwiaty zbudowane są z sześciu bladofioletowych działek okwiatu, które są zrośnięte u nasady w długą, nawet 20 cm rurkę. Z rurki wyrastają 3 szyjki słupków i 6 pręcików.
Liście zimowita jesiennego są szerokolancetowate i ukazują się wiosną.
Kiedy kwitnie zimowit jesienny?
Okres kwitnienia zimowita jesiennego rosnącego w naturze jest różnie podawany w zależności od źródeł. Z pewnością, zgodnie z nazwą, pełnia rośliny przypada na jesień, natomiast można znaleźć źródła mówiące o kwitnieniu zimowitów jesiennych od sierpnia do listopada. Inne podają termin kwitnienia roślin na wrzesień i październik. Wszystkie z nich pokrywają się z obserwacjami, możliwymi w tak szerokim zakresie przy zmianach klimatycznych.
Dość rzadko zdarza się, że zimowit jesienny zakwita także na wiosnę.
Odmiany ogrodowe zimowitów zakwitają zwykle jesienią.
Czy zimowit jesienny jest trujący?
Zimowit jesienny jest rośliną silnie trującą dla ludzi, bydła i koni ze względu na obecność kolchicyny i alkaloidów. Wypasane zwierzęta instynktownie go omijają. Po 4-6 godzinach od spożycia rośliny przez człowieka pojawiają się takie objawy, jak drętwienie i pieczenie w ustach, trudności w przełykaniu, mdłości i wymioty, ostra biegunka (czasami krwawa) oraz obniżenie temperatury ciała i ciśnienia krwi, a z czasem też paraliż i śmierć w wyniku paraliżu oddechowego.
Co ciekawe, zawarte w zimowicie jesiennym kolchicyna i alkaloidy nie szkodzą owcom i kozom, ale mleko wytworzone po spożyciu pokarmu z tymi substancjami nie nadaje się do konsumpcji, ponieważ staje się trujące.
Dawka śmiertelna dla człowieka to ok. 0,02 g kolchicyny, czyli ilość zawarta w ok. 6 g nasion zimowita jesiennego. Jak podaje literatura, przypadkowe zatrucia śmiertelne rośliną są bardzo rzadkie i przeważnie wynikają z pomylenia z liśćmi czosnku niedźwiedziego.
Warto wiedzieć, że zimowit jesienny znalazł zastosowanie w ziołolecznictwie.
Czy zimowit jesienny jest pod ochroną?
Zimowit jesienny jest zagrożony poprzez zbieranie roślin dla celów leczniczych, bezpośrednie niszczenie, ale także na skutek osuszania i zaorywania łąk. Naturalne siedliska tego gatunku zanikają również w wyniku zarastania nieużytkowanych łąk i pastwisk.
W chwili obecnej roślina znajduje się pod częściową ochroną gatunkową.
Warto rozejrzeć się za zimowitem jesiennym, a nawet specjalnie odwiedzić miejsca, w których występuje, jak np. Pogórze Karpackie. Widok kwitnących roślin jest niesamowity!
