Konik polski to jedyna pierwotna rasa koni w Polsce. Jego historia sięga tarpana – dzikiego konia, który wyginął pod koniec XVIII wieku. Dzięki determinacji hodowców i naukowców, udało się zachować rasę w niemal pierwotnej formie. W dniach 5-6 września w 2025 roku w Stacji Badawczej PAN w Popielnie odbyły się uroczyste obchody 70-lecia hodowli rezerwatowej konika polskiego.
Dzikie tarpany występowały na terenie dawnej Polski, Litwy i Prus, a ich populacje były wyłapywane i krzyżowane z lokalnymi końmi. W 1936 roku prof. Tadeusz Vetulani rozpoczął eksperyment w rezerwacie w Białowieży, mający wykazać, że koniki polskie wywodzą się od tarpana leśnego. Po śmierci profesora projekt wstrzymano, a w 1955 roku hodowlę wznowiono w Popielnie, gdzie dziś prowadzi się ją w systemach rezerwatowym i stajennym.
Jubileusz w Popielnie – święto nauki i przyrody
Uroczystości jubileuszowe konika polskiego zgromadziły przedstawicieli świata nauki, polityki, samorządów oraz miłośników. Były to nie tylko oficjalne przemówienia i panele naukowe, ale także pokazy koników w naturalnym środowisku, warsztaty edukacyjne oraz wystawy przybliżające historię rasy.
Podczas oficjalnego rozpoczęcia jubileuszu prof. Monika Kaczmarek, dyrektor Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN, zaznaczyła, że rocznica powinna być zarówno powodem do dumy, jak i inspiracją do dalszej pracy wszystkich zaangażowanych w ochronę i hodowlę konika polskiego.
– To wydarzenie świadczy o bogatej historii polskiej nauki w dziedzinie ochrony przyrody i genetyki zwierząt. Nasza obecność tutaj podkreśla także znaczenie konika polskiego jako cennego elementu dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Polski. Ta rocznica jest również dobrym przykładem tego, jak wielka jest siła nauki – wypowiedział się Marcin Kulasek, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Od stajni do rezerwatu – początki hodowli w Popielnie
Pierwsze stado koników polskich w Popielnie pojawiło się w 1949 roku w systemie stajennym, a już w 1955 r. powstała tam hodowla rezerwatowa, zwana też wolnościową lub hodowlą na swobodzie. Oznacza to, że koniki spędzają cały rok w rezerwacie leśnym, a rola człowieka, zgodnie z programem hodowlanym, ogranicza się do niezbędnych działań. Zimą są dokarmiane, a interwencje podejmuje się jedynie w razie zagrożenia zdrowia lub życia.
Popielno dysponuje dziś ponad 1600 ha lasu, które służą jako naturalna przestrzeń dla stad rezerwatowych. To jedno z nielicznych miejsc w Europie, gdzie prowadzi się hodowlę w warunkach tak bliskich naturalnym.
Nie taki zwykły kuc – Popielno ratuje polskie koniki
Konik polski jest symbolem wytrzymałości, odporności i zdolności życia w trudnych warunkach naturalnych. Hodowla w Popielnie skupia się na zachowaniu cech pierwotnych – mysiego umaszczenia, pręgi grzbietowej, zdrowotności i niezależności.
Rasa ta pełni nie tylko funkcję przyrodniczo-kulturową, ale jest także niezwykle cenna naukowo – stanowi materiał do badań genetycznych, ekologicznych i behawioralnych. Oprócz samej hodowli stacja prowadzi szeroką działalność edukacyjną: organizuje pokazy, warsztaty, czempionaty źrebiąt, a także oceny koników zarówno w stajni, jak i w warunkach rezerwatowych.
– Naszą hodowlę prowadzimy w celu ochrony i wykorzystania potencjału rodzimej rasy zachowawczej koni, uznawanej za unikalny relikt przyrodniczo-hodowlany, świadczący o naszej polskiej kulturze materialnej i wkładzie, jaki wnieśliśmy do kultury hodowlanej i nauki świata – podkreślił dr n. wet. Mamadou Moussa Bah, kierownik Stacji Badawczej Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN.
Ile jest koników polskich w Polsce?
W Polsce populacja konika polskiego wciąż pozostaje stosunkowo niewielka, licząc obecnie kilka tysięcy osobników. Według danych z 2019 roku, krajowa populacja koników polskich obejmowała 1 321 klaczy starszych oraz 219 klaczy młodszych, a także 145 ogierów starszych. Ponadto, w 2019 roku odnotowano 1 132 źrebiąt spełniających warunki wpisu do księgi stadnej.
W 2020 roku liczba klaczy objętych Programem Ochrony Zasobów Genetycznych w Polsce wyniosła 1 733 sztuki. Z kolei w Popielnie grupa stajenna, obejmująca klacze, ogiery, młodzież remontową oraz wałachy, liczyła w 2022 roku 68 osobników. Warto zaznaczyć, że ponad połowa populacji koników polskich znajduje się w prywatnych hodowlach.
Pomimo wzrostu liczebności, konik polski nadal nie jest bezpieczny. Liczba klaczy hodowlanych w Unii Europejskiej nie przekracza 5 000, co sprawia, że rasa ta jest uznawana za zagrożoną wyginięciem przez FAO i Unię Europejską.
Obchody 70-lecia hodowli rezerwatowej w Popielnie były nie tylko okazją do wspomnień, ale także do refleksji nad przyszłością rasy. Zachowanie bioróżnorodności, powiększanie liczebności stad oraz utrzymywanie zróżnicowania genetycznego to wyzwania, które stoją przed hodowcami.
Jubileusz pokazał, że konik polski jest czymś więcej niż tylko reliktem historii. To żywy symbol połączenia tradycji, nauki i troski o przyrodę. Dzięki pracy naukowców i pasjonatów rasa ta ma szansę przetrwać dla kolejnych pokoleń.
Źródło:
https://bbpn.gov.pl/hodowla-konika-polskiego
www.popielno.pl/koniki-polskie/
