Przyroda udowadnia po raz kolejny, jak złożone potrafią być zależności między różnymi gatunkami. Najnowsze badania pokazują zdolności adaptacyjne nietoperzy do zimowania w korytarzach wygryzionych przez chrząszcze. Kozioróg dębosz stał się idealnym budowniczym zimowych schronień w dobie ciepłych zim. Stare dęby z wąskimi szczelinami to idealne miejsce na przeczekanie do lata dla nietoperzy!
Dla nietoperzy zima jest bardzo trudnym okresem zarówno pod względem temperatur, jak i braku dostępności pożywienia. Aby przetrwać ten czas, szukają schronienia w stabilnych miejscach takich jak jaskinie, sztolnie, czy nawet nasze piwnice i strychy. Najnowsze odkrycie potwierdza, że chętnie ukrywają się w naturalnych kryjówkach takich jak dziuple i… szczeliny pozostawione przez chrząszcze takie jak kozioróg dębosz.
Kozioróg dębosz – strażnik starych dębów
Kozioróg dębosz jest jednym z najbardziej okazałych chrząszczy w Polsce, osiągając nawet do 5,5 cm długości. Jego przedplecze jest ciemne i pokryte pomarszczeniami. Elementem budowy kozioroga są długie czułki, które u samców mogą być nawet o 1,5 razy dłuższe niż całe ciało.
Choć postać dorosła żyje zaledwie kilka tygodni (od czerwca do sierpnia), cały cykl życiowy tego gatunku jest o wiele intensywniejszy. Najdłużej żyjącym stadium jest postać larwalna, która żeruje w drewnie dębów nawet 5 lat! Wybierają one najczęściej kilkusetletnie dęby w nasłonecznionych miejscach. Skupiają się one wtedy na drążeniu korytarzy najpierw w korze, aby w kolejnych latach dotrzeć w głąb drzewa – kambium, łyka i zewnętrznych warstw bielu. Czym żywi się kozioróg dębosz? Dorosła postać korzysta z korytarzy tworzonych przez larwy, a dokładniej soku wyciekającego z kory w czasie procesu żerowania. Kozioróg dębosz odżywia się tym sokiem oraz fermentującymi owocami.
Kozioróg dębosz uznawany jest za gatunek parasolowy, będąc inżynierem ekosystemów. Wydrążone przez larwy korytarze stwarzają mikrosiedliska dla wielu gatunków mchów, grzybów innych owadów oraz… nietoperzy. Jego obecność świadczy o wysokiej kondycji i naturalności lasu.
Czy kozioróg dębosz jest pod ochroną? W Polsce chrząszcz ten podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Największym zagrożeniem jest wycinka starych dębów oraz zwarta gospodarka leśna.
Kozioróg dębosz i nietoperze – nietypowy duet
Zdolności budownicze kozioroga dębosza zostały docenione przez nietypowych lokatorów – nietoperze. Potwierdzili to naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego, przeprowadzając badania w południowo-zachodniej Polsce w latach 2017-2023.
Według obserwacji hibernujące nietoperze chętnie wykorzystują tunele wydrążone przez larwy kozioroga dębosza jako zimowe schronienie. Te latające ssaki zaobserwowano w 46% monitorowanych drzew. Co ciekawe w jednym dębie znaleziono nawet 19 hibernujących nietoperzy! To prawdziwy hostel dla tych śpiochów.
W Polsce zaobserwowano 3 gatunki nietoperzy użytkujących korytarze w drzewach jako miejsce hibernacji. Należą do nich: karlik większy, karlik drobny oraz mopek zachodni.
Nietoperze wybierały najczęściej drzewa z dużą ilością korytarzy oraz skierowane w cieplejszą stronę świata (południe i zachód). Najchętniej zamieszkałe były stare dęby o obwodzie 240-600 cm, co skuteczniej zabezpiecza przed zimnem. Ponadto śmiertelność ssaków w dębach była niska (1,8%), co świadczy o bezpieczeństwie i sprzyjających warunkach tych kryjówek.
Ciepłe zimy zmieniają zwyczaje nietoperzy
Coraz wyższe temperatury zimą mają ogromny wpływ na przyrodę. W tym wypadku nietoperze zaczynają szukać innych schronień zimowych. Kiedyś korytarze wydrążone w dębach były dla nich niedostępne ze względu na ryzyko zamarznięcia. Co ciekawe w razie mroźnych dni nietoperze wykształciły odpowiedź behawioralną, chowając się w głąb korytarzy w drzewach.
Teraz coraz częściej spotykane są nietoperze poza jaskiniami i sztolniami, adaptując się do zmian klimatu i wybierając bardziej dostępne schronienia. Z jednej strony naukowcy zwracają uwagę na pozytywny aspekt tego zjawiska. Zwiększa się ilość naturalnych kryjówek co może prowadzić do skrócenia dystansów sezonowych migracji.
Niestety w miastach i lasach gospodarczych coraz częściej dużej stare dęby są często wycinane, a martwe drzewa usuwane. Przyzwyczajenie się nietoperzy do tych naturalnych kryjówek może być zgubne wraz ze zwiększającą się tendencją do znikania tych cennych „hoteli”. Ponadto częstym zabiegiem jest wycinka w okresie jesiennym, kiedy nietoperze zaczynają poszukiwania kryjówek. Zdarza się, że niesprawdzone korytarze wydrążone przez larwy kozioroga nie zostaną dokładnie sprawdzone i śpiące ssaki mogą stracić nie tylko dom, ale i życie.
Najnowsze badania podkreślają siłę powiązań między z pozoru nieistotnymi składowymi: starymi drzewami, chrząszczami-budowniczymi oraz latającymi ssakami. Ponadto zaznaczają konieczność zimowego nadzoru oraz aktualizację zasad zarządzania drzewostanem, z uwzględnieniem okresu hibernacji nietoperzy.
Źródła:
