Zmiany klimatu w różnym stopniu są odczuwalne na całej planecie. Jednym z najbardziej dotkliwych skutków globalnego ocieplenia jest topnienie lodowców, czego konsekwencją jest rosnące ryzyko wybuchów wulkanów. Gdzie erupcje mogą być częstsze? Ponadto w ostatnim czasie doszło do wybuchu wulkanu na Kamczatce w Rosji. Co było przyczyną i jakie są skutki tej erupcji?
Jak topnienie lodowców wpływa na erupcje wulkanów?
Lodowce wywierają olbrzymi nacisk na skorupę ziemską, dzięki czemu stabilizowane są podziemne zbiorniki magmy, co zapobiega potencjalnym erupcjom. Kiedy lód się topi, ta presja znika. W efekcie magma może łatwiej przemieszczać się ku powierzchni Ziemi.
Zjawisko to może wystąpić na Islandii. Kraj ten od kilku lat przechodzi fazę intensywnej aktywności wulkanicznej – od końca 2023 doszło już ośmiu erupcji. Naukowcy wskazują, że podobna sekwencja zdarzeń mogła dziać się około 10 tysięcy lat temu, po ustąpieniu lodowców. Wówczas częstotliwość erupcji wzrosła nawet pięćdziesięciokrotnie.
Naukowcy z Chile, badając kompleks wulkaniczny Mocho-Choshuenco, odkryli, że do największego nagromadzenia magmy doszło w czasie maksymalnego zlodowacenia, a wzrost aktywności erupcyjnej nastąpił, gdy lądolód zaczął ustępować.
Lodowce w pobliżu wulkanów topnieją średnio o 46% szybciej niż te oddalone od źródeł geotermalnych. Powodem jest nie tylko cieplejsze powietrze, ale również podgrzewanie od spodu przez podziemne źródła magmy.
Gdzie erupcje wulkanów mogą być najczęstsze?
Według ekspertów do erupcji najczęściej może dochodzić na Antarktydzie. Pod Zachodnim Lądolodem Antarktycznym znajduje się ponad 100 aktywnych wulkanów, a wiele z nich znajduje się pod setkami metrów lodu. Badacze sugerują, że aktywność wulkaniczna mogłaby uruchomić dodatnie sprzężenie zwrotne. Erupcje przyspieszałyby topnienie lodu, a odsłonięte komory magmy mogłyby eksplodować z jeszcze większą siłą.
Zjawisko to nie ogranicza się jedynie do regionów polarnych. Ponad 200 aktywnych wulkanów, m.in. na Alasce, Kamczatce, Nowej Zelandii czy w Himalajach znajduje się w odległości około 5 kilometrów od lodowców.
Warto pamiętać, że wybuchy wulkanów to nie tylko bezpośrednie zagrożenie, ale także potencjalny czynnik przyspieszający emisje gazów cieplarnianych. Według naukowców konieczna jest dokładniejsza obserwacja regionów, gdzie występują lodowce oraz aktywne wulkany.
Wielki wybuch wulkanu w Rosji po kilkuset latach
W nocy z 29 na 30 lipca na Kamczatce doszło do jednego z najsilniejszych w historii regionu trzęsienia ziemi. Kilka dni później odnotowano gwałtowną aktywność siedmiu wulkanów. Największe poruszenie wywołała erupcja Krasheninnikova – wulkanu, który pozostawał uśpiony przez kilkaset lat. Według pracowników rezerwatu Kronotsky dym wzniósł się na wysokość 6 km. Dla porównania, wulkan ma wysokość 1 856 m. Oprócz erupcji wulkanów po trzęsieniu ziemi u wybrzeży Kamczatki fale tsunami o wysokości 3-5 m uderzyły w miasteczko Siewiero-Kurilsk.
Poza Krasheninnikovem aktywność wykazały również: Klyuchevskoy – najwyższy wulkan Eurazji, Bezymianny, Kambalny, Karymsky oraz Avachinsky. Naukowcy z Rosyjskiej Akademii Nauk wyjaśniają, że trzęsienie ziemi mogło „uaktywnić” systemy magmowe, które od dawna były pod wysokim ciśnieniem. Według geologów to zjawisko jest wyjątkowe w skali światowej – poprzednia podobna aktywność wulkaniczna na Kamczatce miała miejsce w 1737 roku.
Wulkan Krasheninnikov znajduje się w trudno dostępnym rejonie, poza strefami zamieszkanymi, dlatego bezpośrednie zagrożenie dla mieszkańców jest minimalne. Mimo dużej aktywności sejsmiczno – wulkanicznej nie odnotowano ofiar śmiertelnych czy poważnych zniszczeń. Jedynym zagrożeniem, szczególnie dla lotnictwa, pozostaje popiół wulkaniczny.
Źródła:
- PAP
- Moreno-Yaeger P., Singer B.S., Edwards B.T., Jicha B.R., Nachlas W.O., Kurz M.D., Breunig R.E., Fustos-Toribio I., Antipán D.V., Piergrossi E. 2024. Pleistocene to recent evolution of Mocho-Choshuenco volcano during growth and retreat of the Patagonian Ice Sheet. GSA Bulletin 136 (11-12): 5262–5282
