Nie każdy gatunek obcy został sprowadzony przez człowieka. Niektóre z nich same przewędrowały do naszego kraju wraz z ocieplającym się klimatem. Zwierzęta nie znają granic terytorialnych państw, poruszają się tam, gdzie znajdują się nowe nisze ekologiczne. Dlatego nie każdy przybysz z innych części świata od razu staje się gatunkiem inwazyjnym (IGO). Powitajmy więc szakala i sierpówkę jak dalekich znajomych, a nie intruzów.
Inwazyjne gatunki obce są poważnym problemem w wielu krajach. Zagrażają one obecnie około 12 300 gatunkom ujętym w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych, a w ciągu ostatnich 1500 lat były jedną z przyczyn wyginięcia co najmniej 60% wymarłych organizmów. Ponadto szacuje się straty ekonomiczne spowodowane przez gatunki inwazyjne (w latach 1970-2018) na 1 300 000 000 000 dolarów. Nic dziwnego, że nowi przybysze wzbudzają wiele negatywnych emocji. Nie wszystkie z nich jednak są niebezpieczne, a niektóre zostały uznane za gatunki rodzime.
Co to jest gatunek obcy? Co to jest gatunek rodzimy?
Pojęcie gatunku obcego i inwazyjnego nie jest równoznaczne. Często niestety dochodzi do nieporozumień w tej kwestii, które doprowadzają do nieporozumień w kontekście działań przeciw danym organizmom.
Gatunek obcy to organizm, który trafił do środowiska przyrodniczego, który znajduje się poza jego naturalnym zasięgiem. Ważnym faktem jest, że został on wprowadzony na skutek działalności człowieka. To właśnie on powinien brać odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez to zwierzę, czy roślinę.
„Określenie to w żadnym wypadku nie obwinia danego gatunku za to, że w danym miejscu jest gatunkiem obcym. W pewnym sensie nawet usprawiedliwia jego ewentualny, niepożądany wpływ na nowe otoczenie. Gatunki te wymagają więc dostrzeżenia, a nie ignorowania ich obecności” – wyjaśnia w swoim artykule „Łowca Obcych” Rafał Maciaszek, który od wielu lat walczy w sprawie IGO.
Za gatunki obce uznajemy nie tylko wszystkim dobrze znanych „uciekinierów” takich jak żółw ozdobny, ale również gatunki udomowione takie jak kot i pies domowy.
Po drugiej stronie szali znajduje się gatunek rodzimy, czyli taki który występuje na danym obszarze naturalnie, bez ingerencji człowieka. Dodatkowo do tego grona dochodzą gatunki, które poszerzyły swój naturalny zasięg występowania na skutek zmian klimatycznych lub ekologicznych. Oczywiście jeśli cały proces odbył się bez udziału człowieka.
Szakal złocisty – przybysz klimatyczny
Egzotycznie wyglądająca sierpówka oraz niecodzienne spotkanie szakala złocistego może wzbudzić wątpliwości co do ich przynależności do Polskiej fauny. Jednak tak, gatunki te są uznawane jako rodzime, ponieważ ich ekspansja odbyła się bez ingerencji człowieka.
Szakal złocisty to przybysz z Bliskiego Wschodu i północnej Afryki zadomawia się w Polsce. W porównaniu do przybyłego w podobnym czasie jenota szakal stał się gatunkiem rodzimym. Rozprzestrzenił się on samodzielnie najprawdopodobniej na skutek ocieplającego się klimatu, natomiast drugi psowaty ewidentnie został sprowadzony do naszego kraju przy udziale ludzi (uciekł z hodowli lub został wprowadzony celowo, co czyni go gatunkiem obcym). Szakale już od lat 80. poszerzały swoje terytorium o kraje Bałkańskie oraz Estonię. Co ciekawe według naukowców naturalną barierą dla tych psowatych są wilki, które są ich naturalnymi wrogami.
Czy w Polsce jest szakal złocisty? Pierwsza udokumentowana obserwacja tego drapieżnika w naszym kraju miała miejsce w 2014 roku. Drapieżnik ten w Polsce nie spotkał się jednak z ciepłym powitaniem – dozwolone są polowania na ten gatunek. Według przyrodników może być to furtka na polowanie na wilki i przypadkowe postrzelenia gatunku chronionego, który został pomylony z szakalem.
Sierpówka – gołąb podróżnik
Piękna sierpówka, a właściwie synogarlica turecka, to kolejny gatunek rodzimy, który zawędrował do naszego kraju. Pojawiła się niespełna 100 lat temu, przylatując z Bliskiego Wschodu i Azji Mniejszej. Według ornitologów jest to jeden z najszybciej rozprzestrzeniających się gatunków ptaków. Od lat 30. sierpówka przesuwała swój zasięg występowania o nawet 200-400 kilometrów rocznie!
Pierwsze doniesienia o tym gołębiu miały miejsce w 1940 roku na Dolnym Śląsku. Sierpówka najprawdopodobniej skorzystała z ekologicznej furtki do ekspansji – industrializacji i rozwoju gospodarki rolnej. Z racji, że jest gatunkiem synantropijnym (chętnie osiedla się w otoczeniu człowieka), łatwo zadomowiła się w naszych miastach i wsiach. Do naszego kraju dotarła sama, bez ingerencji człowieka.
Konserwatyzm gatunkowy – gatunek obcy to każdy nowy gatunek
Definicje gatunków, mimo że są jasno ustalone, dla wielu wciąż sprawiają wiele problemów. Wiele osób zajmujących się inwazyjnymi gatunkami próbuje na siłę skategoryzować je jako obce.
Koncepcja konserwatyzmu gatunkowego traktuje każde gatunki za obce, które są poza swoim naturalnym zasięgiem występowania. „Wydaje się to niemożliwe w obliczu postępującej ingerencji człowieka w środowisko przyrodnicze, w tym przede wszystkim zmian klimatycznych, które przecież oficjalnie także uznaje się za efekt działalności człowieka” – pisze Łowca Obcych.
Zwierzęta nie znają jednak politycznych granic państw. Nie jesteśmy w stanie zapobiec naturalnego przemieszczania się zwierząt, które związane jest np. ze zmianami klimatu. Powitajmy więc szakala i sierpówkę jak swoich, ciesząc się ze wzbogacania bioróżnorodności kraju, w dobie wymierania gatunków.
Źródła:
jestemnaptak.pl
