Macierzyństwo w królestwie zwierząt to fascynujące zjawisko. Matki opiekują się potomstwem oraz uczą młode jak zdobywać pożywienie i w jaki sposób bronić się przed siłami natury czy przed drapieżnikami. W tym celu samice podejmują niewiarygodny wysiłek. Instynkt macierzyński możemy obserwować u ssaków, ptaków, ale także w świecie owadów, płazów i gadów. Jak potomstwem opiekują się słonice, a jak krokodyle?
Macierzyństwo w przyrodzie przyjmuje odmienne formy. W toku ewolucji wyodrębniły się dwie strategie rodzicielskie: R i K. Pierwsza z nich polega na tym, że matki stawiają na ilość potomstwa, co jest rekompensatą wysokiej śmiertelności wśród gatunku, a rodzicielki nie angażują się w opiekę nad dziećmi. Z kolei zwierzęta przyjmujące strategię K mają mało potomstwa, przez co wkładają wiele wysiłku w ich wychowanie. Taki sukces ewolucyjny i skuteczne strategie realizowane są od tysięcy lat.
Słonice – najbardziej opiekuńcze matki
Bez wątpienia jednymi z najbardziej opiekuńczych matek wśród zwierząt są słonice. Ciąża u największych ssaków lądowych trwa aż 22 miesiące! Na świat przychodzi najczęściej jedno młode, rzadziej dwa. Słoniowa mama przez 4 lata opiekuje się słoniątkiem. Niezwykła więź między słonicą i młodymi jest niezbędna do nauczenia potomstwa umiejętności przetrwania, używania trąby, znajdowania źródeł pożywienia i wody, a także poznania bezpiecznych tras, którymi będą mogły samodzielnie przemieszczać się w przyszłości.
Samice w stadzie osłaniają młode przed drapieżnikami. Ponadto starsze osobniki zwykle dostosowują tempo chodu, aby potomstwo mogło dotrzymać kroku. Mimo przyjścia na świat kolejnych młodych, słonica nigdy nie zapomina o wcześniejszym potomstwie i dalej się o nie troszczy. Samice słoni pozostają w jednej grupie rodzinnej przez całe życie.
W przypadku, gdy któreś ze słoniątek zostanie sierotą, reszta słoni zaopiekuje się młodym. Jeśli jednak zginie dziecko, zrozpaczona matka jest przygnębiona przez kilka dni, a reszta stada przygotowuje pochówek zmarłego. Słonie nawet po kilku latach odwiedzają miejsce, w którym zginął jeden z osobników.
Troskliwe niedźwiedzie
Samice niedźwiedzi słyną z nadzwyczajnej troskliwości nad potomstwem. Szykujące się do zimowego snu niedźwiedzice, często są w ciąży. Zarodki niedźwiadków zaczynają się rozwijać dopiero, gdy matka zapadnie w letarg. Opieka nad młodymi trwa wyjątkowo długo, bo nawet ponad 2 lata. Przez ten czas niedźwiadki pozostają pod czujną opieką mam, które w pełni poświęcają się wychowywaniu młodych.
Rodzinny ryś
Samica rysia samodzielnie wychowuje młode. Dba o bezpieczeństwo i rozwój swoich dzieci, karmi oraz uczy wszystkiego. Samiec zwykle bierze udział tylko w zapłodnieniu, nie widzi nawet swoich młodych. Samice zwykle wspierają się nawzajem w opiece nad młodymi.
Co ciekawe, u rysi rozpoznano zjawisko zwane “piastuństwem”. Młode, ale już samodzielne osobniki mogą kontaktować się z młodszym rodzeństwem, a także z matką. Ponadto usamodzielniające się samice zajmują terytoria w pobliżu swojej rodzicielki. Dodatkowo, osobniki ze sobą spokrewnione, zajmujące siedliska w sąsiedztwie, nie wykazują agresywnych zachowań wobec siebie, co zwiększa szansę na przeżycie.
Dzikie przedszkola
Locha dzika jest zdolna bronić swoich dzieci nawet kosztem własnego życia. W jednym miocie może urodzić nawet 12 młodych. Lochy potrafią tworzyć „przedszkola”. Samice dzików łączą się w grupy, aby wspólnie opiekować się dziećmi. W takiej grupie może być nawet 30 warchlaków.
Kangur i sarna – zwierzęta o niezwykłej strategii rozrodu
Wiadomo, że kangurzyce noszą młode w torbie. Okres ten trwa około 10 miesięcy. W ten sposób młode bezpiecznie dojrzewa, ale po tym czasie nadal trzyma się blisko matki.
Co ciekawe, samica kangura może być jednocześnie w ciąży i opóźniać rozwój kolejnej! Taka strategia zwana jest diapauzą embrionalną. Potomek, który nadal potrzebuje opieki kangurzycy lub warunki środowiskowe są niesprzyjające, rozwój nowego zarodka może zostać wstrzymany, dopóki starsze młode nie będzie gotowe do samodzielnego życia. Dzięki temu kangury są w stanie dostosować reprodukcję do panujących warunków środowiskowych.
Diapauza występuje także u sarny europejskiej! U tego gatunku ciąża nie zaczyna rozwijać się od razu. Zarodek sarny zatrzymuje się w rozwoju nawet na kilka miesięcy, aby samica mogła dostosować czas narodzin dziecka do najkorzystniejszych warunków środowiskowych! Zwykle młode przychodzą na świat wiosną.
Zjawisko diapauzy występuje także u foki szarej, lisa pustynnego, borsuka czy niedźwiedzia. To fascynujące jak natura potrafi dostosować cykle życia zwierząt do zmieniających się warunków!
Opiekuńcze gady
Krokodyle oraz aligatory okazują czułość oraz troskliwość wobec potomstwa, w przeciwieństwie do węży czy żółwi. Gatunki te nadzorują jaja inkubowane w wykopanym dole. Takie gniazda wykonane są z gnijących roślin oraz błota, ponieważ dalszy rozkład materii zapewnia młodym ciepło. Samice krokodyli oraz aligatorów bronią swoich potomków przez całą dobę.
Kiedy młode się wyklują, matka wygrzebuje maluchy z gniazda i przenosi do wody. Mimo, że krokodyle i aligatory posiadają jedne z najsilniejszych szczęk, są w stanie delikatnie przenieść potomstwo na brzeg zbiornika wodnego.
Różne oblicza macierzyństwa
Ośmiornica, po złożeniu nawet kilku tysięcy jaj, zapewnia, aby środowisko, w którym rozwijają się młode, było dobrze natlenione oraz oczyszczone z bakterii czy alg. W tym celu nieustannie wachluje tzw. syfonem. Podczas tego procesu matki ośmiornic przestają jeść, aby jak najlepiej zadbać o potomstwo, bez względu na to, jak długo trwa ich wyklucie. Gdy młode są już bezpieczne na wolności, matka zwykle umiera z głodu i wyczerpania.
Instynkt macierzyński w królestwie zwierząt jest dowodem na różnorodność gatunkową. Różne zachowania pokazują adaptacje ewolucyjne, które umożliwiły gatunkom rozwój i dały szansę na przetrwanie, ale także podkreślają głęboko zakorzenione powiązania emocjonalne między matkami a potomstwem.
