Permakultura to sposób prowadzenia ogrodu w zgodzie z naturą. W obliczu rosnącej potrzeby ochrony środowiska warto zadbać o planetę oraz o zasoby Ziemi. Czym jest ogród permakulturowy i jakie korzyści niesie taki sposób uprawy?
Współczesne ogrodnictwo dąży do tego, aby uprawy były dorodne i obfite na korzyść człowieka, często kosztem natury. Ingerencja w przyrodę poprzez stosowanie metod mechanicznych (np. przekopując ziemię pod uprawy) lub środków chemicznych, zaburza naturalne cykle zachodzące w środowisku. W jaki sposób prowadzić ogród w zgodzie z naturą?
Czym jest ogród permakulturowy?
Ogród permakulturowy to ekologiczny sposób uprawy roślin. Permakultura została rozwinięta w latach 70. XX wieku. Jest to stworzony przez człowieka zrównoważony ekosystem, w którym wykorzystuje się naturalne procesy przyrody. Ogród permakulturowy jest projektowany oraz pielęgnowany w sposób harmonijny, a ingerencja ludzi powinna być ograniczona do minimum.
Główne cele permakultury to: ograniczenie użycia zasobów, zmniejszenie ilości odpadów i wspieranie bioróżnorodności. Najważniejszym aspektem w takim ogrodzie jest obserwowanie przyrody. Należy respektować naturalne procesy zachodzące w naturze i nie ingerować w cykl życia roślin czy w strukturę gleby.
Ogrody permakulturowe w większym stopniu korzystają z allelopatii, czyli wzajemnego oddziaływania na siebie różnych gatunków. Umożliwia to utrzymanie równowagi w ekosystemie, a tym samym wzmacnia odporność na szkodniki, choroby czy zmiany środowiskowe.
Jak założyć ogród permakulturowy?
Pierwszym i najważniejszym aspektem podczas zakładania ogrodu permakulturowego jest planowanie. Rośliny ozdobne oraz warzywa powinny być dobrane do panujących warunków środowiska. W wyborze gatunków należy uwzględnić preferencje siedliskowe dotyczące nasłonecznienia oraz rodzaju gleby i podłoża. Dzięki temu rośliny będą zdrowo rosnąć oraz staną się odporne na choroby i szkodniki, bez stosowania dodatkowych zabiegów czy pestycydów.
Rozmieszczenie roślin w ogrodzie permakulturowym powinno być swobodne i niesymetryczne, czyli tak jak odbywa się to w naturze. Nasiona można luźno rozrzucić, aby kiełkowały tam, gdzie spadną. Z kolei sadzonki znajdą swoje miejsce na grządce permakulturowej, która charakteryzuje się tym, że może zawierać wiele różnych gatunków.
W przypadku zmieniania klasycznego ogrodu w permakulturowy należy przede wszystkim wprowadzić zmiany w praktykach ogrodniczych. Taka zmiana wymaga cierpliwości, ponieważ trzeba stopniowo wprowadzać gatunki roślin, zacząć tworzyć kompost czy zbierać wodę deszczową. Drugim, bardziej radykalnym rozwiązaniem, jest przekopanie całego ogrodu, usunięcie roślinności i zasadzenie nowej, dobranej zgodnie z zasadami permakultury.
Zasady uprawy i pielęgnacji ogrodu permakulturowego
Najważniejszą zasadą uprawy i pielęgnacji ogrodu permakulturowego jest rezygnacja z niszczenia struktury gleby zabiegami, takimi jak przekopywanie czy spulchnianie gleby. Znacznie lepiej zastosować tzw. ściółkowanie, czyli przykrywanie ziemi np. suchą trawą, liśćmi, korą drzew czy kompostem. Taka ściółka ogranicza parowanie wody z ziemi, a tym samym częstotliwość podlewania roślin, oraz użyźnia glebę. Ponadto jest źródłem składników odżywczych dla mikroorganizmów.
Kluczową rolę w ogrodnictwie permakulturowym odgrywają mikroorganizmy. Interakcje między tymi organizmami wspierają zdrowy wzrost i rozwój roślin oraz polepszają jakość gleby. Wśród nich wyróżnia się bakterie odpowiedzialne za rozkład materii organicznej oraz zwiększanie dostępności składników odżywczych, grzyby polepszające strukturę gleby i protisty regulujące populacje innych mikroorganizmów, wpływając tym samym na równowagę w ekosystemie.
Ogród permakulturowy powinien przede wszystkim wspierać bioróżnorodność, a tym samym wpływać na stabilność ekosystemu. Należy wprowadzać wiele gatunków roślin. Często stosuje się technikę komponowania, czyli sadzenia obok siebie gatunków wzmacniających się nawzajem. W ogrodzie permakulturowym nie można pozbywać się także chwastów. Wiele z nich wpływa na stabilność ekosystemu.
W ogrodzie permakulturowym nie stosuje się żadnych chemicznych pestycydów. Należy używać tylko i wyłącznie naturalnych zasobów, takich jak deszczówka do podlewania roślin czy naturalny kompost do nawożenia.
W walce ze szkodnikami wykorzystuje się naturalne metody, takie jak sadzenie roślin odstraszających (np. czosnku czy mięty) lub przyciąganie naturalnych wrogów szkodników. Aby zachęcić te zwierzęta do osiedlenia się w ogrodzie, można zbudować domki dla owadów, nietoperzy czy jeży lub zawiesić budki lęgowe dla ptaków.
W ogrodzie permakulturowym przede wszystkim nie może zabraknąć upraw warzyw i ziół. Ponadto warto wprowadzić kilka elementów, które przyczynią się do zwiększenia bioróżnorodności. Pierwszym z nich jest łąka kwietna, która stanowi idealne siedlisko dla zapylaczy. Można stworzyć także miejsca schronienia dla dzikiej fauny, takie jak: kompostownik, który przyciąga dżdżownice i owady, oczka wodne czy wkomponować martwe drewno.
Zalety ogrodu permakulturowego
Kontakt człowieka z naturą ma zbawienny wpływ na zdrowie psychiczne. Pozwala to przede wszystkim na zredukowanie stresu. Ponadto praca w ogrodzie przyczynia się do poprawy kondycji fizycznej.
Kolejną zaletą ogrodów permakulturowych jest redukcja kosztów. Dzięki samodzielnej produkcji warzyw i owoców można znacznie ograniczyć wydatki na zakupy. Dodatkowo, wykorzystując naturalne źródła energii (jak deszczówka), zmniejsza się koszty związane z nawadnianiem, a także znacząco ogranicza się zużycie wody.
Rośliny w dobrze zorganizowanym ogrodzie permakulturowym nie wymagają używania chemicznych środków ochrony roślin, co przyczynia się do lepszej jakości wód gruntowych i zdrowia lokalnych ekosystemów. Stosowanie permakultury poprawia także strukturę gleby i stanowi ochronę przed erozją. Ponadto rośliny oczyszczają środowisko z zanieczyszczeń, a tym samym przyczyniają się do poprawy jakości powietrza, gleby i wody.
Ogrodnictwo permakulturalne jest znacznie bardziej zrównoważone i odpowiedzialne od tradycyjnego. W ten sposób można zadbać o dobro całej planety oraz wspierać lokalne ekosystemy i przyczyniać się do ochrony środowiska.
Źródła:
- Saganowska L. 2024. Permakultura – ekologia w ogrodzie i rolnictwie. Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie
