Wierzbówka kiprzyca (Chamaenerion angustifolium) to roślina o tak pięknych fioletowo-różowych kwiatach, że chciałoby się widzieć ją w wazonie. Dlatego też jest uprawiana jako roślina ozdobna. Co ciekawe z jej puchu kielichowego robiono kiedyś knoty do świec. Lecz to nie jedyna ciekawostka na temat wierzbówki kiprzycy. Od wieków była stosowana w ziołolecznictwie, jedzono jej pędy i pito napary z liści. Teraz nadszedł czas na herbatę. Na co pomaga Iwan czaj? Jak zrobić Iwan czaj?
Legenda głosi, że nazwa herbaty z wierzbówki kiprzycy pochodzi od imienia rosyjskiego zielarza ubranego zawsze w tę samą charakterystyczną, purpurową koszulę. Pewnego dnia Iwan zniknął, a w jego okolicy pojawiła się wierzbówka kiprzyca o kwiatach w kolorze ubrania Iwana.
Jak wygląda wierzbówka kiprzyca?
Wierzbówka kiprzyca nazywana jest inaczej wierzbówką wąskolistną lub wierzbownicą kiprzycą. Należy do rodziny wiesiołkowatych, a dzięki nazwie rodzajowej – Chamaenerion – można dopatrzeć się podobieństwa do oleandra.
- Wysokość: 50-150 cm,
- Kwiat: bylina ta na szczycie wyprostowanej łodygi posiada różowe do purpurowych kwiaty zebrane w luźne grono. Płatki korony są krótkie, łopatkowate, przy czym górne płatki są szersze od pozostałych;
- Liście: podłużne, lancetowate, na brzegach często pofalowane;
- Owoc: szaro owłosiona torebka o długości do 8 cm;
- Nasiona: bardzo liczne, gładkie, z białym puchem;
- Część podziemna: mięsiste kłącze z rozłogami.
Źródło zdjęcia: Pixabay
Wierzbówka kiprzyca – gdzie rośnie?
Wierzbówka kiprzyca to gatunek synantropijny i okołobiegunowy. Dość ekspansywny. Występuje w Ameryce Północnej, Azji i Europie. W Polsce pospolita na niżu i w górach, chociaż tam różowe łany kwitnące w okresie wakacyjnym bardzo zapadają w pamięć.
Wierzbówka kiprzyca porasta zręby, skraje lasów, przydroża, nieużytki, żwirowiska, tereny kolejowe, łąki, pastwiska i lasy (głównie iglaste).
Wierzbówka kiprzyca – kiedy kwitnie?
Wierzbówka kiprzyca kwitnie od lipca do sierpnia. Kwiaty zakwitają stopniowo od dołu łodygi ku górze. Zapylana jest przez błonkówki; produkuje duże ilości nektaru, przez co stanowi świetny pożytek dla pszczół i często gości trzmiele.
Źródło zdjęcia: Pixabay
Wierzbówka kiprzyca – właściwości
Już dawno w Anglii i Rosji wierzbówka kiprzyca służyła do sporządzania herbatki Iwan czaj. Młode pędy i liście spożywane były też na surowo jako warzywo. W Kanadzie natomiast jedzono je po ugotowaniu.
Wierzbówka kiprzyca znalazła zastosowanie w ziołolecznictwie. Zawiera witaminę C, prowitaminę A i duże ilości białka.
Ma działanie:
- moczopędne,
- antyoksydacyjne,
- oczyszczająco,
- przeciwzapalne.
Znalazła zastosowanie we wsparciu dróg moczowych, łagodzeniu problemów związanych z przerostem prostaty, wspomaga trawienie, chroni pęcherz przed infekcjami, wspomaga walkę z podrażnieniami błony śluzowej żołądka i jelit , chroni przed infekcjami oraz działa delikatnie przeciwbiegunkowo.
Źródło zdjęcia: Pixabay
Jak zrobić herbatę z wierzbówki kiprzycy – Iwan czaj?
Herbatka z wierzbówki kiprzycy zwana Iwan czaj kolorem przypomina czarną herbatę. Smak natomiast można określić jako bardziej słodki, ziołowy, niektórzy mówią o cytrynowej nucie. Wyczuwa się w niej też nuty miodu, kwiatów i karmelu. Od zwykłej herbaty różni się też tym, że nie zawiera teiny, przez co nie działa pobudzająco i można pić ją przed snem.
Chociaż zrobienie Iwan czaj wymaga zaangażowania, warto spróbować chociaż raz, aby móc ocenić jej walory.
Herbatka z wierzbówki kiprzycy wymaga przejścia przez proces fermentacji, jak czarna herbata, chociaż niektórzy wybierają też wersję niefermentowaną.
Ten tradycyjny proces fermentacji to właściwie utlenianie enzymatyczne. Zatem jak zrobić Iwan czaj?
- Zbiór surowca: najlepiej przed lub w trakcie kwitnienia, w słoneczny dzień, należy zbierać zdrowe liście wierzbówki kiprzycy;
- Więdnięcie: rozkładamy zebrane liście w cieniu na 12–24 godziny, aby straciły kruchość, stały się wiotkie. Uprzednio dobrze jest je opłukać z zanieczyszczeń i osuszyć np. papierowym ręcznikiem;
- Międlenie: w dłoniach rolujemy po kilka liści tak długo aż puszczą sok, ściemnieją i zwiną się w rurki lub przepuszczamy podwiędnięte liście przez grube oczka maszynki do mięsa (sposób na pozyskanie herbaty granulowanej);
- Fermentacja właściwa: zmielone lub zrolowane liście wierzbówki kiprzycy ściśle ugniatamy w szklanym naczyniu, np. słoju i zakręcamy lub okrywamy wilgotną ściereczką, a następnie odstawiamy w ciepłe miejsce (np. do piekarnika nagrzanego do ok. 40-50°C ) na 4 do 12 godzin;
- Suszenie: rozkładamy sfermentowane liście wierzbówki kiprzycy cienką warstwą na blasze i suszymy w piekarniku przy uchylonych drzwiczkach w temperaturze 60–80°C, aż liście staną się czarne i całkowicie kruche;
- Leżakowanie: teraz gotowy suchy Iwan czaj możemy już zamknąć w słoiku i odczekać miesiąc lub dwa, aby uzyskać najlepszy smak i aromat.
Można też pójść drogą na skróty i kupić gotowy Iwan czaj, lecz zbiór wierzbówki kiprzycy i zrobienie własnej herbaty Iwan czaj to wielka przyjemność i satysfakcja, a okres urlopów sprzyja takim zajęciom.
